Uhonorowani tytułem Sprawiedliwego przez Dom Spotkań z Historią

6 marca, w Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych, podczas Gali w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Dom Spotkań z Historią ogłosił nazwiska osób uhonorowanych tytułem Sprawiedliwego. Są to: Władysław Bartoszewski, Witold Pilecki i ksiądz Jan Zieja. Na wiosnę na skwerze Generała Jana Jura-Gorzechowskiego zostaną posadzone drzewka Sprawiedliwych i odsłonięte kamienie pamiątkowe.

– Pojęcie Sprawiedliwego, które użyte zostało po raz pierwszy w Memoriale Jad Waszem, dziś ma charakter uniwersalny. Tytuł ten służyć ma upamiętnieniu nie tylko uznanych przez Jad Waszem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, ale wszystkich, którzy w obliczu totalitaryzmu i ludobójstwa mieli odwagę bronić godności człowieka, pomagać ofiarom czy występować w obronie prawdy – mówi Piotr Jakubowski, dyrektor Domu Spotkań z Historią.

Wyboru trzech osób (spośród zgłoszonych kandydatur) dokonał Komitet Ogrodu Sprawiedliwych, w skład którego wchodzą m.in. wybitne osobistości ze świata edukacji, polityki, kultury i administracji publicznej.

Prof. dr hab. Adam Daniel Rotfeld (Komitet Ogrodu Sprawiedliwych) powiedział o Władysławie Bartoszewskim uzasadniając kandydaturę: „Wewnętrzna moralna busola i determinacja, by nie godzić się na zło i krzywdę ludzką dawały Bartoszewskiemu siłę, by narażać się i aktywnie przeciwstawiać zbrodniczej władzy. Czynił to w czasie wojny, gdy sprawcami zbrodni w okupowanej Polsce byli ludzie, którzy odwoływali się do rasizmu i niemieckiego nacjonal-socjalizmu. Przeciwstawiał się też po wojnie ideologii stalinizmu, która stała się podstawą narzuconych Polsce rządów opartych na represjach, terrorze i strachu. Bartoszewski nadal był sobą i pozostał nieustraszony. W oczach współczesnych Władysław Bartoszewski wyznaczał standardy męstwa, moralności w życiu publicznym i przyzwoitości. Zachęcał do postaw nacechowanych odwagą cywilną. Postulował,by nowym pokoleniom wpajać przekonanie, że warto trwać przy swoich zasadach – nawet wowczas,gdy jest to bolesne i trudne. Swoim życiem potwierdzał, że warto być przyzwoitym. Dla kilku pokoleń był swoistą latarnią morską, która w żeglowaniu przez życie wyznacza na trwałe linię podziału między dobrem a złem.”

Ewa Wierzyńska (Komitet Ogrodu Sprawiedliwych, Fundacja Edukacyjna Jana Karskiego) o Witoldzie Pileckim: „Ten nieprzeciętnie odważny oficer Polskiego Państwa Podziemnego w 1940 roku na ochotnika dostał się do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie z narażeniem życia podjął się trudnego do wyobrażenia zadania zbudowania w obozie tajnej organizacji konspiracyjnej. Celem Pilickiego było doprowadzenia do rewolty w obozie na sygnał dany od dowództwa podziemia w Warszawie. Jego czyn, wymagający niezwykłej siły charakteru i męstwa a zarazem rozwagi i planowania, zasługuje na najwyższe uznanie i na postawienie młodzieży jako wzór do naśladowania. Pilecki choć szeroko znany w Polsce i honorowany jak Polska długa i szeroka swoim niezwykłym „raportem” z Auschwitz jak mało kto dostarcza edukatorom materiału do ciekawej dyskusji w klasie. Tego potencjału raportu nie wolno zlekceważyć, gdyż znaczenie i siła wychowawcza Ogrodu jest niezwykle mocno związana z możliwością „opowiedzenia” historii, która młodzież potrafi przeżyć i z którą się utożsami.”

Zbigniew Gluza (Przewodniczący Komitetu Ogrodu Sprawiedliwych, prezes Ośrodka KARTA) o księdzu Janie Zieji: „Ksiądz Jan Zieja stał się upostaciowaniem człowieka sprawiedliwego, odkąd w czasie wojny polsko-bolszewickiej przyjął jako obowiązujące bezwzględnie, twarde przykazanie: „Nie zabijaj – nigdy nikogo”. Ten kapelan pułku legionowego w 1920 roku, Pułku Strzelców Poleskich w 1939 roku czy Szarych Szeregów – konsekwentnie nauczał, że niedopuszczalne jest zadawanie śmierci człowiekowi przez innego człowieka. W 1931 roku, w „Res sacra homo”, spisał jako postulowane, a przestrzegane przez siebie samego, zasady postępowania, które można uznać za zasady Człowieka Sprawiedliwego. Ks. Zieja na wszystkich etapach swojego życia – w II RP, podczas II wojny, w Peerelu – występował w imieniu najsłabszych, krzywdzonych, prześladowanych, a zarazem – przeciw nienawiści, która rodzi się zwykle za sprawą doświadczanych represji. Sprawiedliwej postawie księdza towarzyszyła odwaga formułowania swych racji, co przysparzało mu niemałych trudności nie tylko ze strony zideologizowanego państwa powojennego, ale i własnego Kościoła. Ks. Zieja, jako „żywy dowód na istnienie Boga”, staje się dowodem na istnienie Sprawiedliwości. W Polsce XX wieku ks. Jan Zieja może być uznany za wzorzec Sprawiedliwego.”

O znaczeniu wzorów do naśladowania w edukacji młodzieży mówi Anna Ziarkowska, kierownik Działu Edukacji Domu Spotkań z Historią i sekretarz komitetu Ogrodu Sprawiedliwych: „W dobie kryzysu autorytetów pamięć o Sprawiedliwych ma ogromne znaczenie dla edukacji i wychowania młodzieży. Poprzez odwołanie się do indywidualnych losów Sprawiedliwych, który honorowani są w warszawskim Ogrodzie Sprawiedliwych za konkretny czyn, uczymy, jak ważne są etyka, umiejętność samodzielnego myślenia i odwaga. Studiując losy Sprawiedliwych, młodzi ludzie mają szansę przekonać się, iż każdy z osobna w obliczu niesprawiedliwości może podjąć suwerenną decyzję.”
***
Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych ustanowiony został przez Parlament Europejski w maju 2012 roku z inicjatywy działającego we Włoszech Komitetu Światowego Ogrodu Sprawiedliwych (GARIWO). Sygnatariuszem apelu w tej sprawie był także Dom Spotkań z Historią. Data – 6 marca – nie jest przypadkowa, tego dnia zmarł Mosze Bejski (urodzony w Działoszycach, niedaleko Krakowa) – inicjator Ogrodów Sprawiedliwych w Jerozolimie oraz współtwórca definicji „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

W roku 2014 z inicjatywy włoskiej Fundacji Gariwo i Domu Spotkań z Historią, przy wsparciu Burmistrza Dzielnicy Wola, otwarto na warszawskim Muranowie pierwszy w Polsce Ogród Sprawiedliwych. Uhonorowani zostali wówczas: Jan Karski, Marek Edelman, Tadeusz Mazowiecki, Anna Politkowska, Magdalena Grodzka-Gużkowska, Antonia Locetelli, rok później: Petro Hryhorenko, Nelson Mandela i Hasan Mazhar.

Organizatorami Gali Sprawiedliwi 2016 byli: Dom Spotkań z Historią, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, a Partnerami: Fundacja Edukacyjna Jana Karskiego, Muzeum Historii Polski, GARIWO.