Amsterdam polskich Żydów w ŻIH (zdjęcia)

W drugiej połowie XVII wieku w Rzeczypospolitej załamała się produkcja książek żydowskich. Zapotrzebowanie na nie jednak nie zniknęło. Druki zaczęto sprowadzać m.in. z Amsterdamu, gdzie przebywało wielu żydowskich drukarzy z Polski. W Żydowskim Instytucie Historycznym od dziś można oglądać wystawę „Amsterdam Polskich Żydów”, na której pokazano stare druki z kolekcji ŻIH.

Podstawą ekspozycji jest pozostająca w zbiorach ŻIH, licząca ponad 200 tomów, kolekcja amsterdamskich starych druków z XVII i XVIII wieku. Autorzy wybrali z niej 30 pozycji, które według nich stanowią najlepszą ilustrację omawianego okresu rozwoju drukarstwa hebrajskiego.

W oficynach amsterdamskich pracę znaleźli również drukarze, korektorzy i zecerzy z Polski – Jehuda ben Mordechaja z Poznania oraz bracia Jaakow i Awraham Cwi z Krakowa. Książki drukowane z myślą o rozprowadzaniu w Rzeczypospolitej najbezpieczniej było zaopatrzyć w aprobaty udzielone przez Sejm Czterech Ziem — Waad Arba Aracot lub aprobaty podpisane przez polskich rabinów. Jednym z najciekawszych przykładów produkcji oficyn amsterdamskich na rynek Rzeczypospolitej jest edycja dwóch różnych przekładów Tanachu na jidysz, wydanych jednocześnie w 1679 przez Uri Fajwusza i Josefa Athiasa.

W Amsterdamie, mieście słynącym z liberalnej polityki wydawniczej, gdzie ukazało się drukiem wiele tekstów, które nie miały szans na publikację gdzie indziej, swoje dzieła mesjańskie wydawali też polscy Żydzi. Naftali Bacharach wydał Emek ha-melech – słynny tłumacz fragmentów Zoharu na jidysz, heretyk, wyznawca Szabtaja Cwi — Cwi Hirsz ben Jerachmiel Chocz, wydał swój komentarz Chemdat Cwi.

Restrykcyjne rozporządzenia żydowskiego Sejmu Czterech Ziem odnośnie druku książek, przyczyniły się w drugiej połowie XVII wieku do upadku oficyn hebrajskich działających na terenach Rzeczypospolitej. Najpełniej sytuację tę wykorzystali drukarze w Niderlandach, którzy w dużej mierze przejęli produkcję książek żydowskich przeznaczonych na polski rynek. Przy współudziale pochodzących z Polski żydowskich autorów, redaktorów, korektorów i zecerów, oficyny amsterdamskie rozpoczęły tłoczenie książek na zamówienie polskich Żydów. Amsterdam od drugiej połowy XVII wieku zaczął pełnić funkcję światowego centrum drukarstwa żydowskiego.

Wystawa czynna do 18 września.

Honorowy Patronat: Królestwo Niderlandów