Żydowskie dziedzictwo kulturowe w Muzeum Polin

Żydowska kultura i historia nie są oddzielnymi bytami, ale częścią lokalnej kultury i historii. Podkreślała to, zajmująca się od lat żydowskim dziedzictwem, Ruth Ellen Gruber w swoim wystąpieniu podczas trzydniowej konferencji Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe odbywającej się w Muzeum Polin.

Upadek żelaznej kurtyny przyczynił się do zwiększenia aktywności na polu ochrony żydowskiego dziedzictwa. Odzyskanie niszczonej i zapomnianej historii, pamięci oraz kultury żydowskiej, uznanie ich za wartościowe, a czasem nawet przejaskrawienie ich znaczenia odegrało ważną rolę w szerszym zjawisku “uzupełniania luk” powstałych na skutek wyparcia w czasach komunizmu. Namacalnym przejawem tego procesu jest “żydowska archeologia”, czyli dokumentacja, odbudowa i rekonstrukcja żydowskiego dziedzictwa architektury, zwłaszcza tam, gdzie Żydzi nadal mieszkają. Te odbudowane obiekty wyrażają zaangażowanie w intelektualną i emocjonalną konfrontację z przeszłością. W sposób rzeczywisty i symboliczny ilustrują kształtowanie się nowych, demokratycznych postaw i polityki.

Ruth Ellen Gruber mówiła o festiwalach żydowskiej kultury organizowanych w całej Europie. Wspominała krakowski 7@nite, podczas którego siedem synagog znajdujących się na Kazimierzu jest otwarte dla publiczności. Odbywają się w nich wystawy, koncerty, spotkania, a przed każdą z synagog ustawiają się długie kolejki. – Żydzi otwierają się na publiczność – podkreśla Gruber. 7@nite organizowany jest przez społeczność żydowską: JDC, JCC Kraków, Gminę Wyznaniową Żydowską w Krakowie. Natomiast inne znane wydarzenie w tym mieście – Festiwal Kultury Żydowskiej – to pomysł dwóch nie-Żydów. Ten festiwal jest jednym z około 50, które odbywają się co roku w całej Polsce.

W Czechach dwa lata temu zainaugurowano projekt “10 gwiazd”. Bierze w nim udział 10 synagog i 5 innych budynków. W każdym z nich odbywa się wystawa o historii lokalnej społeczności żydowskiej. Koszt całego programu to 14 mln dolarów. 85 % pochodzi z funduszy UE, 15 % przekazało ministerstwo kultury. W Pradze znajduje się jedno żydowskie muzeum, ale ulokowane w kilku różnych miejscach.

Gmina żydowska we Florencji również ma ciekawą propozycję dla mieszkańców miasta i turystów. W każdy czwartek latem w ogrodzie przed synagogą organizuje Balagan Cafe, czyli mini festiwal kultury żydowskiej. – To było ważne otwarcie dla Florencji – mówi Ruth Ellen Gruber.

Ruth Ellen Gruber prowadzi również portal http://www.jewish-heritage-europe.eu/ gdzie można znaleźć informacje o ważnych wydarzeniach związanych z żydowskim dziedzictwem i kulturą. Celem tego portalu jest łączyć ludzi i ich inicjatywy.

Konferencja Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe odbywa się w dniach 8-10 czerwca w Muzeum Polin w Warszawie. Konferencja została przygotowana we współpracy z Center for Studies of the Holocaust and Religious Minorities w Norwegii oraz Stowarzyszeniem “Nigdy Więcej” w Polsce. Konsultantami konferencji byli m.in. beneficjenci Funduszy Norweskich i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), którzy zrealizowali projekty związane z żydowskim dziedzictwem kulturowym.