Młodzież przywraca pamięć

– Te fantastyczne projekty, które robicie, to jest to, co my robimy w tym budynku, tylko w większej skali – mówił do uczniów kilkudziesięciu szkół dyrektor Muzeum Polin, prof. Dariusz Stola podczas finału programu edukacyjnego Przywróćmy Pamięć.

Do programu zgłosiło się 56 szkół z całej Polski. Do Polin przyjechali reprezentanci 37 placówek.

– Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny spowodowało, że mieliśmy możliwość sfinansowania projektu, w którym wzięło udział 2 tys. uczniów – podkreśla Monika Krawczyk, dyrektor generalna Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, która była organizatorem projektu. – Dzięki temu dziś przeszłość może się spotkać z teraźniejszością, by przyszłość była lepsza.

– Obecność przedstawiciela rządu jest oczywista na takiej uroczystości – zapewnia Jarosław Sellin, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego. Sam trzydzieści lat temu zainteresował się historią Żydów mieszkających niegdyś na Pomorzu. – Na prezentowanej przez uczniów wystawie dominują małe miasta. One mają wielką historię, którą współtworzyli Żydzi.

– Ten program pomoże poznać naszą wspólna historię, nasze wspólne życie – uważa Piotr Wiślicki, przewodniczący Stowarzyszenia ŻIH. – 65 lat temu powstało Stowarzyszenie ŻIH; 25 lat temu w tym stowarzyszeniu zaczęto marzyć o muzeum. Jestem przekonany, że wśród was też jest wielu marzycieli.

Program „Przywróćmy Pamięć” realizowany jest przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego od 2005 r. W jego ramach młodzież z całej Polski poznaje kulturę oraz historię społeczności żydowskiej w swojej miejscowości, a następnie przywraca i utrwala pamięć o niej poprzez realizację projektów lokalnych. Z działaniami uczniów można zapoznać się na stronie internetowej www.pamiec.fodz.pl.

W programie jak dotąd udział wzięło ponad 8000 uczniów i ponad 400 nauczycieli z 350 szkół na terenie całej Polski.

Program „Przywróćmy Pamięć” przeznaczony jest dla uczniów szkół ponadpodstawowych i może być realizowany zarówno w czasie lekcji, jak również w charakterze elementu pracy kół zainteresowań, samorządu uczniowskiego, lub w ramach innych zajęć pozaszkolnych.

Uczniowie realizują projekt edukacyjny: na podstawie dostępnych źródeł informacji oraz wiadomości zebranych od osób starszych rekonstruują wielokulturową historię swojej miejscowości, koncentrując się na historii lokalnej diaspory żydowskiej. Następnie wspólnie planują i realizują działania publiczne, aby przywrócić pamięć o lokalnym dziedzictwie innym mieszkańcom miejscowości. Jednym z elementów tych działań jest opieka nad cmentarzem żydowskim znajdującym się w okolicy.

Ta otwarta formuła pozwala nauczycielowi dostosować projekt do możliwości uczniów, ich zainteresowań oraz specyfiki środowiska, w którym działają.

Program „Przywróćmy Pamięć” zakłada pracę metodą projektu edukacyjnego. Metoda ta gwarantuje głębokie zaangażowanie wszystkich uczniów, pozwala wykorzystać różnorodne umiejętności młodych ludzi i motywuje ich do dalszej pracy. Metoda projektu pozwala także łączyć edukację szkolną i pozaszkolną. Warstwa historyczna programu wykorzystuje w pracy uczniów – oral history – opowieści świadków, jako źródło historyczne. Praca ze źródłami nie-pisanymi wciąż nie jest popularna w polskiej szkole, szczególnie w małych miejscowościach.

Innowacją merytoryczną programu „Przywróćmy Pamięć” jest umożliwienie połączenia w projektach elementów edukacji o Holokauście z edukacją wielokulturową i działaniami lokalnymi. Odniesienie ogólnej wiedzy historycznej do lokalnego kontekstu pozwoli uczniom lepiej przyswoić wiadomości na temat Holokaustu, wzmacniając jednocześnie emocjonalny wymiar edukacji o Holokauście Kolejnym ważnym elementem jest angażowanie społeczności lokalnej w działania na rzecz dziedzictwa. Dlatego uczniowie podejmują różnorodne działania publiczne, by przywrócić lokalnej społeczności pamięć na temat wielokulturowej przeszłości regionu.

Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego przygotowała na potrzeby programu materiały edukacyjne dla uczniów i nauczycieli. Materiały te składają się z informacji na temat metodyki projektów realizowanych w ramach programu „Przywróćmy Pamięć” (w tym elementów edukacji o Holokauście oraz stosowanie oral history), a także tekstów źródłowych, esejów i scenariuszy lekcji. Wiele uwagi poświęca się polsko-żydowskiemu współistnieniu.

Uczniowie i nauczyciele są przygotowywani do udziału w programie poprzez cykl szkoleń regionalnych prowadzonych przez edukatorów, którzy wcześniej sami przechodzą szkolenie, prowadzone przez ekspertów z zakresu kultury i tradycji żydowskiej. Organizowane są także szkolenia regionalne dla nauczycieli opiekujących się zespołami uczniowskimi zaangażowanymi w program. W jednym cyklu rocznym odbywa się odpowiednio jedno szkolenie dla edukatorów, trzy szkolenia regionalne dla nauczycieli i do 100 szkoleń dla uczniów – po jednym na każdą szkołę biorącą udział w programie.

Szkoły uczestniczące w programie „Przywróćmy Pamięć” mają możliwość samodzielnego zamieszczania na stronie programu www.pamiec.fodz.pl informacji na temat swoich projektów; na stronie dostępne są również zasoby materiałów edukacyjnych dla uczniów i nauczycieli oraz galerie zdjęć dokumentujących ich działania.

Rokrocznie organizowana jest prezentacja finałowa programu, w której udział biorą delegacje szkół uczestniczących w kolejnych edycjach.

Obecna edycja Programu realizowana jest przez Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w ramach partnerstwa z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz dzięki wsparciu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny.