Żydowscy uchodźcy

Dla dr Lei Prais, pracownia naukowego Instytutu Jad WaSzem, autorki pracy “Displaced persons at home”, problem uchodźstwa był od zawsze elementem jej własnego życia.

Córka i wnuczka uchodźców z Litwy, których droga po wypędzeniu z rodzinnego sztetla Kupiszki, poprzez getto w Šiaulai, obóz Stutthof, zakończyła się w Izraelu, jak sama pisze we wstępie, jest naznaczona piętnem wygnańca i nomada.

Jej praca, przetłumaczona i wydana w języku angielskim, to próba usystematyzowania wiedzy na temat problemu przemieszczania na terenach okupowanej Polski mas żydowskich uchodźców, wypędzanych i przesiedlanych przez Niemców w różnych etapach okupacji Polski. Książka rozpoczyna się 15 września 1939 roku exodusem żydowskich mieszkańców miasta Skępe, jednakże miejscem na którym skupia swoją uwagę autorka jest warszawskie getto. Miejsce szczególne i dobrze opisane w wielu wcześniejszych publikacjach.

Prais koncentruje się w pierwszej części swojej pracy na szczególnych cechach fal deportacyjnych, miejscach pochodzenia uchodźców, jak również próbach opanowania sytuacji przez żydowski samorząd i organizacje pomocowe.

Następnie stara się możliwie wieloaspektowo opisać sytuację spędzonych do warszawskiego getta Żydów. Bada ich stan zdrowia, śmiertelność, poziom zatrudnienia i zdolności adaptacyjne. Bada konsekwencje socjologiczne, poziom wyobcowania i stopień stabilności uchodźczych rodzin, by na koniec zająć się udziałem uchodźców w systemie przekazywania wiedzy na temat masowych mordów na Żydach w miejscach ich pochodzenia.

Praca “Displaced persons at home”, z bogatą bibliografią i bardzo przejrzystą strukturą może być interesująca zarówno dla czytelnika szukającego poszerzenia swojej wiedzy na temat Zagłady, jak i dla tych, którzy interesują się fenomenem wypędzenia i uchodźstwa w szerszym zakresie. Jest przyczynkiem do badania wyjątkowości uchodźczego procesu europejskich Żydów, wymykającego się większości modeli socjologicznych. To próba opisu rzeczywistości warszawskiego getta – w którym ludzie spędzeni z wielu zakątków Europy napotykają na szczególny rodzaj uchodźców – warszawskich Żydów wypędzonych z własnego miasta.

Displaced Persons at Home. Refugees in the Fabric of Jewish Life in Warsaw, September 1939 – July 1942“, Lea Prais, Translator: Naftali Greenwood