Turski: Sztuka elementem ludzkiej godności

„Grońskiego interesuje teatr, jako sposób przeżycia; jako miejsce, z którego ma widok na świat” – mówił Marian Turski, wiceprzewodniczący zarządu Stowarzyszenia ŻIH, podczas spotkania wokół książki „Ałe głach! Wszyscy równi” Ryszarda Marka Grońskiego.

– Bohaterem tej książki są ludzie teatru – podkreśla Turski. – Czy ta książka to powieść, czy literatura faktu? Gdybym ja to pisał, albo Kostek Gebert, to byłaby literatura oparta na badaniach. Marek idzie dalej. U niego wydarzenia trzymają się faktów, a on jest panem losów swoich bohaterów.

AustriackieForumKultury

„Ałe głach!” to opowieść o życiu artystów w okupowanej Warszawie. Wraz z wybuchem wojny życie artystyczne stolicy zmieniło się nieodwracalnie. Wielu artystów trafiło za mury getta. Pozbawieni pracy, żyli poniżej minimum i wyprzedawali resztki majątku. Żeby przeżyć imali się różnych zajęć.

– Nie wszyscy o tym wiedzą, ale w getcie przechowywano ludzi, którzy byli spaleni po stronie aryjskiej – przypomina Turski. Książka Grońskiego opowiada przede wszystkim o teatrze. – W moim getcie, łódzkim, też był teatr – wspomina Turski. – Należałem do podziemnej organizacji lewicowej, dość purytańskiej, która zakazywała nam chodzenia do teatru i na koncerty. Uważano, że wpływa to na zamazywanie walki klasowej i oddalanie wizji horroru, jaki nas otacza. Dziś uważam, że to było niesłuszne. Sztuka była elementem utrzymywania godności ludzkiej w getcie. Kiedy wracaliśmy po pracy w Auschwitz, mieliśmy pół godziny na wzajemną naukę języków. To śmieszne. Udawaliśmy, że się uczymy, ale robiliśmy to, by pokazać sobie samym, że nie daliśmy się całkowicie rzucić na kolana. Podobną funkcję pełnił teatr.

Żydzi uwięzieni w getcie nie zawsze wiedzieli kto organizuje przedstawienia teatralne. – To często byli geszefciarze, półświatek, ludzie powiązanie ze służbą porządkową – mówi Turski. – Powieść powinna mieć happy end, a tu jest tylko end, tylko koniec.

Spotkanie z Marianem Turskim odbyło się 28 sierpnia w Austriackim Forum Kultury (Warszawa, ul. Próżna 7/9) w ramach Festiwalu Warszawa Singera.