Badaczka języka jidysz nagrodzona

Kapituła Nagrody im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej przyznała nagrodę za rok 2016 prof. Ewie Geller za całokształt dorobku naukowego w dziedzinie jidyszystyki. Wręczenie nagrody odbyło się w czwartek w siedzibie Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Zainteresowania naukowe prof. Ewy Geller rozwijają się wokół badań nad językiem i kulturą jidysz. Jej prace wzmacniają slawocentryczną teorię powstania tego języka. Ewa Geller jest współautorką książki „Jidyszland – polskie przestrzenie”. W 1988 obroniła pracę doktorską na temat polskich i wschodniosłowiańskich wpływów w języku jidysz. Przetłumaczyła i zredagowała „Przewodnik po drzewie żywota”, wydany w 1613, najstarszy dotychczas znany, świecki tekst o charakterze dietetyczno-medycznym z terytorium Polski, spisany w jidysz.

– Badania Ewy Geller nad polsko-żydowskimi kontaktami językowymi wywarły ogromny wpływ na rozwój studiów żydowskich w Polsce po 1989 r. Przede wszystkim dzięki nim jidysz zaczął się powoli wydostawać z szufladki zatytułowanej „język specjalnej troski” – mówiła podczas uroczystości dr Joanna Nalewajko-Kulikov. – Badania socjolingwistyczne nad jidysz są dla historyków i kulturoznawców niezmiernie cenne, ponieważ pozwalają nam, nie-językoznawcom, zobaczyć społeczność wschodnioeuropejskich Żydów w nowym świetle – jako środowisko wielojęzyczne, funkcjonujące na styku kilku języków i kilku kultur. Pozwala nam to lepiej (mam nadzieję) rozumieć wewnętrzną dynamikę tej grupy, a także zachowania i wybory poszczególnych jej przedstawicieli. Jest to tym bardziej ważne, że kwestia językowa była jednym z najistotniejszych aspektów wewnętrznej żydowskiej debaty o własnej tożsamości i poszukiwaniu własnego miejsca w nowoczesnym świecie.

– Mam głębokie przekonanie, że bez Ewy Geller nie byłoby współczesnej polskiej jidyszystyki, a bez jidyszystyki nie byłoby tak dynamicznego rozwoju studiów żydowskich w Polsce – podkreśla dr Joanna Nalewajko-Kulikov.

Podczas uroczystości laureatka wygłosiła wykład na temat mitów dotyczących jidysz. Jednym z nich jest przekonanie, że ten język to „Mameloszn na żydowskiej ulicy”. – Kobiety znały hebrajski gorzej niż mężczyźni, ale mężczyźni znali go słabiej niż chciałoby się zakładać – wyjaśnia prof. Ewa Geller. – Jidysz był językiem znaczących ruchów politycznych, akcji prozdrowotnych i wielu innych. Teoria względności Einsteina ukazała się w jidysz wcześniej niż po polsku.

Nagrodę laureatka zadedykowała wszystkim polskim badaczom jidysz. – Tak trzymać! – podkreśliła.

Nagroda Jana Karskiego i Poli Nireńskiej ustanowiona w 1992, wynosi 5 tys. dolarów i przyznawana jest autorom publikacji dokumentujących relacje polsko-żydowskie oraz żydowski wkład w polską kulturę.