Bracia Hirszenbergowie w Łodzi

Samuel Hirszenberg, "Szabasowy odpoczynek", własność Beb Uri Gallery w Londynie.

W czwartek 24 listopada o godz. 18 rozpocznie się wernisaż inaugurujący nową wystawę czasową w Muzeum Miasta Łodzi zatytułowaną „Bracia Hirszenbergowie – w poszukiwaniu ziemi obiecanej”.

To pierwsza od ponad 80 lat, unikalna w skali międzynarodowej, monograficzna wystawa prac jednego z prekursorów sztuki żydowskiej w Polsce – malarza Samuela Hirszenberga – oraz jego braci: Leona (również malarza) i Henryka (architekta). Wystawę będzie można oglądać do 5 marca 2017 r. w Muzeum Miasta Łodzi przy ul. Ogrodowej 15.

Samuel Hirszenberg, "Portret Pani Ettinger", 63,2x54,5 cm, ze zbiorów Muzeum Historii Judaizmu w Paryżu

Samuel Hirszenberg, „Portret Pani Ettinger”, 63,2×54,5 cm, ze zbiorów Muzeum Historii Judaizmu w Paryżu

Na wystawie zaprezentowanych zostanie około 100 wybitnych dzieł sztuki związanych z różnymi formami działań braci Hirszenbergów, a także ich artystycznego otoczenia, wypożyczonych z instytucji polskich i zagranicznych oraz od osób prywatnych. Będzie to kolejny milowy krok w odkrywaniu spuścizny artystycznej najwybitniejszych twórców żydowskich polskiego pochodzenia, a tym samym, w podnoszeniu świadomości na temat historii miasta tworzonego przez wielokulturową społeczność.

„Wystawa jest naturalną konsekwencją wieloletnich badań, które Muzeum Miasta Łodzi podejmowało na niwie historii łódzkiej sztuki w kontekście międzynarodowym – opowiada Adam Klimczak, kurator wystawy. „Po zeszłorocznej ekspozycji z okazji 40-lecia muzeum prezentującej kolekcję dzieł sztuki rodziny Poznańskich, uznaliśmy, że to właśnie twórczość artysty, którego mecenasem był Izrael Poznański oraz jego synowie, Samuela Hirszenberga, chcemy zaprezentować szerokiej publiczności” – dodaje.

Wystawę poprzedziły prace konserwatorskie czterech monumentalnych obrazów Samuela Hirszenberga znajdujących się w Sali Jadalnej Muzeum Miasta Łodzi – jedynych tego typu zachowanych na świecie, zaprojektowanych jako element wystroju pomieszczenia. Niektóre ze wspomnianych dzieł sztuki, np. „Pejzaż ze sceną rodzajową”, „Krajobraz z jeźdźcem”, „Kobieta z lirą”, „Dziewczyna z owocami”, są nadal elementem wyposażenia Sali Jadalnej Pałacu, inne natomiast, jak chociażby zachowane z wojennej pożogi: „Akt kobiecy”, „Pasterz grający na fujarce”, „Akt kobiecy-Laura”, znajdują się w posiadaniu Muzeum Sztuki w Łodzi i Muzeum Miasta Łodzi, posiadającego wyjątkową w skali światowej spuściznę po artyście.

Wstępem do tegorocznej wystawy była zorganizowana w roku 2015 międzynarodowa konferencja „Bracia Hirszenbergowie – w poszukiwaniu ziemi obiecanej”. Przedstawiono na niej, głosami najwybitniejszych ekspertów z Polski i Izraela, rolę Samuela, Leona i Henryka Hirszenbergów dla polskiej, żydowskiej i europejskiej kultury oraz podsumowano dotychczasową wiedzę o ich życiu i twórczości.

Wystawę będącą efektem współpracy z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie będzie można oglądać od 24 listopada 2016 do 5 marca 2017 w Muzeum Miasta Łodzi przy ul. Ogrodowej 15. Jej druga odsłona zaplanowana jest od 30 marca 2017 do 4 czerwca 2017 w Żydowskim Instytucie Historycznym im. E. Ringelbluma w Warszawie.

Samuel Hirszenberg, "Cmentarz żydowski", 1892, 216,5x313,3 cm, ze zbiorów Muzeum Historii Judaizmu w Paryżu

Samuel Hirszenberg, „Cmentarz żydowski”, 1892, 216,5×313,3 cm, ze zbiorów Muzeum Historii Judaizmu w Paryżu

Wystawa „Bracia Hirszenbergowie – w poszukiwaniu ziemi obiecanej” (w ramach interdyscyplinarnego, dwuletniego (2016-2017) projektu artystycznego)

Organizator: Muzeum Miasta Łodzi, ul. Ogrodowa 15, 91-065 Łódź

Współorganizator: Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, ul. Tłomackie 3/5, 00–090 Warszawa

Pierwsza odsłona wystawy: 24 listopada 2016 – 5 marca 2017 Łódź, Muzeum Miasta Łodzi

Druga odsłona wystawy: 30 marca 2017 – 4 czerwca 2017, Żydowski Instytut Historyczny

Muzeum Miasta Łodzi zajmuje się realizacją różnorodnych zadań przywracających mieszkańcom miasta oraz kulturze polskiej znaczenie lokalnego dziedzictwa. 24 listopada 2016 r. o godz. 18:00 nastąpi otwarcie pierwszej od ponad 80 lat, unikalnej w skali międzynarodowej, monograficznej wystawy Samuela Hirszenberga oraz jego braci: Leona (malarza) i Henryka (architekta). Scenariusz ekspozycji zakłada prezentację około 100 wybitnych dzieł sztuki związanych z różnymi formami działań artystów, a także ich artystycznego otoczenia, wypożyczonych z instytucji polskich i zagranicznych oraz od osób prywatnych. Będzie to kolejny milowy krok w odkrywaniu spuścizny artystycznej najwybitniejszych twórców żydowskich polskiego pochodzenia, a tym samym, w podnoszeniu lokalnej świadomości na temat historii miasta tworzonego przez wielokulturową społeczność.

Wystawę poprzedziły prace konserwatorskie czterech monumentalnych obrazów Samuela Hirszenberga znajdujących się w Muzeum Miasta Łodzi, a towarzyszyć jej będą: program edukacyjny zachęcający do aktywnego zwiedzania, multimedialne prezentacje pokazujące historię reprezentacyjnych sal Pałacu i dwujęzyczne wydawnictwo (2017 r.).

Samuel Hirszenberg, "Portret młodego mężczyzny", 1902, 216,5x313,3 cm ze zbiorów Muzeum Historii Judaizmu w Paryżu

Samuel Hirszenberg, „Portret młodego mężczyzny”, 1902, 216,5×313,3 cm ze zbiorów Muzeum Historii Judaizmu w Paryżu

Osoba Samuela Hirszenberga, uważanego za jednego z prekursorów sztuki żydowskiej w Polsce, jest silnie związana z siedzibą Muzeum Miasta Łodzi, które posiada wyjątkową w skali światowej spuściznę po artyście. Pałac Poznańskich (wpisany od 2015 roku na listę pomników historii), w którym mieści się muzeum, należał bowiem do najbardziej znanego żydowskiego fabrykanta w Łodzi – Izraela Kalmanowicza Poznańskiego i jego synów, będących mecenasami artysty. To właśnie Hirszenberg jest autorem monumentalnych obrazów stanowiących ozdobę dwóch reprezentacyjnych sal Pałacu (jedynych tego typu zachowanych na świecie), zaprojektowanych jako element wystroju pomieszczenia. Niektóre z nich, np. „Pejzaż ze sceną rodzajową”, „Krajobraz z jeźdźcem”, „Kobieta z lirą”, „Dziewczyna z owocami”, są nadal elementem wyposażenia Sali Jadalnej Pałacu, inne natomiast, jak chociażby zachowane z wojennej pożogi: „Akt kobiecy”, „Pasterz grający na fujarce”, „Akt kobiecy-Laura”, znajdują się w posiadaniu Muzeum Miasta Łodzi i Muzeum Sztuki w Łodzi.

Wstępem do tegorocznej wystawy była zorganizowana w roku 2015, przy okazji wystawy „Dziedzictwo dwóch kultur. Kolekcja rodziny Poznańskich z Muzeum Polskiego w Rapperswilu”, międzynarodowa konferencja „Bracia Hirszenbergowie – w poszukiwaniu ziemi obiecanej”. Przedstawiono na niej, głosami najwybitniejszych ekspertów z Polski i Izraela, rolę Samuela, Leona i Henryka Hirszenbergów dla polskiej, żydowskiej i europejskiej kultury oraz podsumowano dotychczasową wiedzę o ich życiu i twórczości.

Podjęta wówczas współpraca z Żydowskim Instytutem Historycznym w Warszawie będzie kontynuowana także i teraz. Planowane jest dokończenie wspólnych prac badawczych nad twórczością braci, towarzyszące działania edukacyjne i pokaz wystawy w Warszawie z towarzyszącą sesją naukową wpisującą się w cykl przedsięwzięć uświetniających obchody 70-lecia Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Henryk Hirszenberg, występujący jako Izrael Hersz, najmłodszy z tej trójki braci – artystów, ur. w 1885 roku w Łodzi, wykazywał od najmłodszych lat niepospolite uzdolnienia. Nie są znane etapy jego wykształcenia (prawdopodobnie część edukacji pobierał w latach 30-tych w paryskiej Ecole des Beaux – Arts), jednak już od początku XX wieku wystawia jako malarz i uczestniczy z sukcesem w okresie międzywojennym w konkursach na architekturę użytkową. W 1906 roku, mając 21 lat, zdobywa I nagrodę w konkursie na projekt gimnazjum żeńskiego w Lipawie na Łotwie (Kurlandia), co przemawia za jego ewentualnymi studiami na Politechnice Ryskiej. Ta informacja została opublikowana w prestiżowym czasopiśmie petersburskim „Zodczij”.

Przy współpracy z Markiem Fajnem, absolwentem Szkoły Rzemiosł w Łodzi, zdobywa kolejne nagrody, specjalizując się w projektach domów prywatnych i budynków użyteczności publicznej. Styl Henryka Hirszenberga ewoluował zarówno w formie jak i stylu od historyzmu, przez wczesny modernizm, aż po dojrzałe formy modernistyczne końca lat 30-tych. Artysta projektował też wnętrza mieszkalne i detale rzeźbiarskie dla własnych projektów architektonicznych w stylu art deco.

Pracował i tworzył w Polsce, Rosji, Związku Sowieckim i ponownie od 1921 roku w kraju (po nielegalnym przekroczeniu polsko – bolszewickiej granicy). W 1922 wstąpił do „Srebrnego wozu”, grupy artystycznej Witolda Wandurskiego i Karola Hillera. W 1923 powrócił do projektowania, prezentując na międzynarodowej wystawie “Młodej Sztuki” rysunki “architektury utylitarnej”. Lata dwudzieste to nagradzane projekty i nieliczne realizacje architektoniczne, także z obszaru rzeźby sepulkralnej, którego przykładem jest oryginalny nagrobek Maksymiliana Kohna na cmentarzu żydowskim w Łodzi. Członek łódzkiego stowarzyszenia architektów, zatrudniony w latach 1925 -1928 w widzewskich zakładach Oskara Kona.

Współzałożyciel klubu sportowego Widzewska Manufaktura, zaprojektował przypuszczalnie klubowy stadion, później w rękach klubu Widzew Łódź. Pod koniec 1937 wyjeżdża do Palestyny, podążając śladem brata. Jest też teoretykiem architektury i urbanistyki. Umiera w Izraelu, w Tel Awiwie (gdzie mieszkał) w 1955 roku. Pozostawił po sobie jeden znany, zrealizowany obiekt – szkołę podstawową w Rudzie Pabianickiej i wiele, pozostających tylko w formie projektu, przykładów architektury. Był twórczym i poszukującym artystą, ceniącym sobie – jako architekt i urbanista, funkcjonalne i pragmatyczne rozwiązania.

Leon (Léon, Leo) Hirszenberg, ur. 1870 w Łodzi, szwagier Henryka Glicensztajna. Ten (obecnie mało znany) wybitny malarz symbolista, zaczynał naukę w łódzkiej pracowni brata, prawdopodobnie (niepotwierdzone relacje) także w jednej z prywatnych szkół monachijskich. Po studiach w tym mieście, w połowie lat 1890, Leon powraca do Łodzi. Wystawia w tym, czasie w warszawskiej Zachęcie (w 1896 r. „Głowa, studium olejne”; w 1897 „W kuchni”), a także w Łodzi, w Salonie Bartkiewicza („Praczka, Słomianki”, „W kuchni, W parku, Studium”). Zapewne wystawił też „Dziewczynę z kotem” 1896, która jest niejako echem „Dziewczynki z chryzantemami” Olgi Boznańskiej z 1894.

Po powrocie do Francji w 1902 r. Leon ofiarował „Studium” na loterię Towarzystwa Polskiego Literacko-Artystycznego, założonego w Paryżu w 1897 r. Udzielając się w polskich kręgach artystycznych stolicy Francji, odbywa podróże do Concarneau, jak o tym świadczy tytuł jednego z jego dzieł wystawionych w 1903 r. Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych (obok prac takich, jak: „Natchnienie”, „Dama”, „Głowa staruszki”, w 1904 „Pejzaż o zmroku”, w 1905 „Zamyślenie”, „Przy kominku”). W krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, w latach 1905 i 1906, pokazał „Wieczór”, „Wspomnienie’ i 3 motywy z Bretanii.

Śladem wielu artystów polskich udających się do Bretanii lub tam już pracujących jak: Władysław Ślewiński, Mela Muter, osiedla się w 1905 r. w rybackiej osadzie Perros-Guirec, znajdującej się w zupełnie innej części Bretanii niż Concarneau. Znajdował się tam zamek (Château de Costaérès), wybudowany w 1896 r. na zlecenie polskiego inżyniera i matematyka, Bruno Abdanka-Abakanowicza. Rok 1904 wydaje się być przełomowy dla kariery Leona. Na Salonie Société Nationale des Beaux-Arts w 1904 r. wystawia obraz „Idylla bretońska”. Malarz podawał wówczas, że był urodzony w Łodzi, « Pologne russe », a w Paryżu miał zamieszkiwać pod nr 9, rue Campagne Première. Dom ten skupiał w okresie od końca XIX w. do I wojny światowej licznych polskich artystów. Jest możliwe, że artysta przemieszkiwał tam jedynie chwilowo albo wręcz korzystał z adresu któregoś z rodaków, ponieważ kilka miesięcy później, w chwili kiedy wystawiał na Salonie Jesiennym, podawał już adres 69 rue Madame, w innej części 6-tej dzielnicy Paryża.

Na Salonie Jesiennym tego samego roku Leon wystawił dwie prace: „Réflexion (Zamyślenie)” oraz „Studium”. Prace skłoniły francuskiego krytyka J. d’Aubraca do poświęcenia ich autorowi uwagi w artykule, omawiającym również twórczość Meli Mutermilch (Muter). Jak pisze krytyk na łamach „Revue moderne des arts et de la vie” twórczość Hirszenberga odznaczała się „niezwykle dyskretnym uczuciem i subtelnością”, a „jego poetyczna i wrażliwa dusza” odbijała się w jego dziełach. Na 1904 r. datuje się kilka innych jego obrazów m.in. „Pejzaż”. W tym samym roku twórczość Hirszenberga wzmiankowana jest w artykule Antoniego Potockiego, poświęconym polskiej kolonii artystycznej Paryża, opublikowanym w nr 8/9 „Sztuki”.

Leon znalazł się wówczas w kręgu, zbliżonym do czasopisma „Sztuka”, a obejmującym obok Antoniego Potockiego, a także rzeźbiarza Bolesława Biegasa oraz żydowskiego poetę, dramaturga i krytyka sztuki Mieczysława Golberga. W latach 1904-1910 Leon Hirszenberg wykonał również „Kobiety bretońskie nad brzegiem morza”, ok. 1905-10 oraz „Podwórko bretońskie”, 1909 r. Leon wystawiał również dwa lata z rzędu na Salonie Niezależnych, podając wówczas paryski adres – słynną międzynarodową kolonię La Ruche (2 passage de Dantzig). W 1911 r. wystawił tam sześć prac: „3037. Vieux camarades/ Starzy towarzysze (przyjaciele), „3038. Retour/ Powrót”, „3039. Réflexion/ Refleksja (Zamyślenie?)”, „3034. Promenade/Spacer”, „ 3041. Tête de femme/ Głowa kobiety” oraz „3042. Portret”. Rok później na tym samym Salonie pokazał trzy prace: „1592. Les âges heureux/ Szczęśliwe czasy”, „11593. Idylle/ Idylla”, „1594. Passage/Pejzaż”.

Większość publikacji podaje jako datę śmierci Leona Hirszenberga rok 1912 lub 1915. Informacje, będące wynikami najnowszych badań na podstawie odnalezionych dokumentów, pozwalają nam przesunąć datę śmierci Leona w Paryżu (dotknięty ciężką chorobą wzroku) na rok 1932 lub później.

Kariera Leona Hirszenberga i jego losy wciąż jeszcze nie są wystarczająco zbadane. W pierwszym okresie artysta zdaje się m.in. inspirować twórczością rówieśnicy swego brata, Olgi Boznańskiej, którą zapewne poznał w Monachium. Wskazuje na to obraz „Dziewczyna z kotem”, 1896, Muzeum Sztuki w Łodzi. Z czasem wyjazdy do Bretanii zbliżają go do syntetyzmu Gauguina, widzianego również przez pryzmat estetyki Ślewińskiego. Zapowiadający się bardzo ciekawie artysta, mający na swoim koncie takie prace, jak wspomniani wyżej „Rybacy”, raptownie znika z horyzontu artystycznego. Zrzucić to trzeba prawdopodobnie na problemy zdrowotne. W początkach twórczości uprawiał sztukę bliską realizmowi, głównie malarstwo rodzajowe. Malował nastrojowe pejzaże, martwe natury portrety rybaków i sceny rodzajowe. W jego pracach z tego okresu widoczny jest wielki wpływ twórczości Paula Gauguina i szkoły z Pont Aven. Zachowało się niewiele prac artysty. Mimo ogromnych różnic w tematyce i w sposobie malowania, prace obu braci – Leona i Samuela – bywają często ze sobą mylone.

Samuel Hirszenberg, najbardziej znany z trójki braci, urodził się w Łodzi w dniu 10 sierpnia 1865, w tradycyjnej rodzinie żydowskiej. Był najstarszym synem z dziesięciorga dzieci Sury i Davida – uzdolnionego plastycznie majstra tkackiego, robotnika łódzkiej tkalni. Jego siostra wyszła za mąż za słynnego rzeźbiarza Henryka Glicensztajna, dla którego ogromną inspiracją była twórczość szwagra Samuela. Wbrew woli ojca, ale dzięki finansowej pomocy mecenasa i opiekuna młodego talentu, zaprzyjaźnionego z rodziną lekarza i dyrektora łódzkiego Szpitala im. Poznańskich, dr. Maksymiliana Cohna, postanowił zostać artystą.

Uczył się początkowo w Szkole Rzemiosł w Łodzi (1876-1880), a w wieku 15 lat rozpoczął studia w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (w pracowniach Feliksa Szynalewskiego, Izydora Jabłońskiego i Władysława Łuszczkiewicza), gdzie był pod silnym wpływem malarstwa realistycznego Jana Matejki. Naukę kontynuował w latach1883-1889, dzięki stypendium w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium pod kierunkiem Alexandra Wagnera. W 1889, wraz z Maurycym Trębaczem, wyjechał na studia do Paryża w Académie Colarossi, gdzie ukończył kształcenie artystyczne. Do 1892 przebywał stałe za granicą, korzystając ze skromnego stypendium ufundowanego przez Izraela Poznańskiego.

Po zakończeniu edukacji w 1892 wrócił do Łodzi, gdzie związał się z lokalnym środowiskiem artystycznym; współtworząc niewielką kolonię artystyczną m.in. z Natanem Altmanem, Leopoldem Pilichowskim, Henrykiem Glicensztajnem i Maurycym Trębaczem. Często podróżował, wyjeżdżał m.in. do Rzymu, Bretanii i Monachium. Przyjaźnił się z Aleksandrem Sochaczewskim, Marianem Wawrzenieckim, Olgą Boznańską, Edwardem Okuniem. W 1904 przeniósł się do Krakowa, gdzie mieszkając i tworząc, zaprzyjaźnił się z Martinem Buberem, sympatyzując coraz mocniej z ideami syjonistycznymi. W 1907 wyjechał na zaproszenie Borisa Schatza do Palestyny w celu objęcia posady profesora w nowo powstałej (założonej w 1906 roku), prekursorskiej Szkole Sztuki „Becalel”. Jego działalność przerwała przedwczesna śmierć w 1908 w Jerozolimie.

W ciągu swojego krótkiego życia zrealizował w Łodzi, (gdzie pracował na zamówienia burżuazji przemysłowej), a także w Monachium, Paryżu, Krakowie, we Włoszech i Palestynie znaczące, nagradzane medalami prace o wielkiej sile wyrazu. Namalował wiele realistycznych i symbolicznych obrazów. Najbardziej znane z nich – symboliczne, są inspirowane żydowską historią i tradycją : „Żyd wieczny tułacz” (obraz ten był pierwszym w historii sztuki, w którym ukrzyżowanie zostało użyte dla przedstawienia cierpień Żydów), „O zmroku w synagodze”, symboliczną kompozycję „Urania” (inspirowaną rysunkiem Artura Grottgera do cyklu „Wojna”), „Spinoza wyklęty”, „Cmentarz żydowski”, „Jeszyboth”, „Pod ścianą płaczu”, „Synagoga” i „Czarny sztandar” stanowią najwybitniejsze przykłady malarstwa żydowskiego. Malował też monumentalne kompozycje w ciemnych tonacjach, oparte na wątkach literackich („Uriel Acosta i Spinoza”, „Młody Spinoza”).

Artysta debiutował w Zachęcie w 1885, stając się w wieku 20 lat uznanym malarzem. Często i systematycznie wystawiał m.in. w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, galeriach lwowskich i łódzkich, zdobywając uznanie krytyków i wyróżnienia na wystawach w Berlinie (1891), a także Monachium i Paryżu, w Zachęcie (1895) i na Wystawie Powszechnej w Paryżu (1900). Jego prace uległy w znacznej części zniszczeniu w czasie II wojny światowej, zachowana część jest rozproszona w kolekcjach prywatnych. W kręgu kultury polskiej, europejskiej i żydowskiej był szczególnie uznany poprzez trzy najbardziej znane jego prace: „Żyd wieczny tułacz” (1899), „Wychodźcy / Wygnańcy (Golus)” i „Czarny Sztandar / Czarna flaga” (1905).

Namalowane w Łodzi, symboliczne i ekspresyjne kompozycje, były podsumowaniem całokształtu wydarzeń społecznych i narodowych 1905 roku i szeroko rozpowszechniane na kartach pocztowych i reprodukcjach w wielu krajach europejskich i Izraelu. Twórczość Samuela Hirszenberga z wczesnych lat jest utrzymana w tonie monachijskiego malarstwa realistycznego. Wykazują one pewne pokrewieństwo z malarstwem Leopolda Horowitza, Isadore Kaufmann i Maurycego Gottlieba. Stopniowo przechodząc pod wpływem szkoły francuskiej do impresjonizmu, nawiązuje w następnych latach do symbolizmu i wkracza na grunt ekspresjonizmu. Jego twórczość jest wielowątkowa i podlegająca ewolucji, wynikającej z przemian, jakie dokonywały się w malarstwie europejskim.

Tematyka symbolicznego malarstwa Hirszenberga, zaangażowanego w ideologię, religię i życie codzienne własnego narodu, wynikała z jego zainteresowań filozoficznych, pogłębionych studiów nad życiem i myślą reformatorów gminy żydowskiej Uriela Acosty i Benedykta Spinozy. Artysta nawiązywał do postulowanej przez nich emancypacji kulturalnej Żydów, w końcu XIX wieku możliwej już na drodze reformy, podczas gdy wcześniej była jednoznaczna z nałożeniem klątwy, ekskomuniki i koniecznością porzucenia środowiska macierzystego. Obrazy „Jeszyboth (Uczta talmudystów)” i „Uriel Acosta i młody Spinoza”, są wyrazem krytyki wkuwania na siłę „Talmudu”, podczas gdy w myśl przekonań autora, jedynie poprzez intelekt, rozumienie tożsamości Boga z naturą, jak głosił Spinoza, można osiągnąć najwyższy stopień poznania. Deistyczne rozumienie przyrody, stworzonej przez Boga, działającej na mocy niezmiennych praw, Hirszenberg wspierał dokonaniami nauki, m. in. dziełami Georges-Luis Leclerc de Buffon: „Historia naturalna” i „Rozprawa o stylu”. Cytował jego wypowiedź: „Geniusz to nic więcej niż wielka umiejętność cierpliwości”. Poruszał tematykę prześladowań i pogromów Żydów, przedstawiał żydowskie obrzędy i tradycje, ilustrował ich powolny proces asymilacji.

Równocześnie za pomocą takich kompozycji o filozoficznej wymowie, jakim był „Spinoza wyklęty”, odnosił się do nastrojów w gminie żydowskiej, przypominając o zagrożeniu wewnętrznym, o chętnie sięgających po kamienie fanatykach religijnych. Mając znakomicie opanowany warsztat malarski tworzył jednocześnie tradycyjne portrety, liczne pejzaże w technice impresjonistycznej, kompozycje dekoracyjne i sporadycznie akty. Czasem sięgał do tematyki chrześcijańskiej („Prorok”, „Głowa Chrystusa”) oraz społecznej („Golus”). Malował też niewielkich rozmiarów sceny rodzajowe oraz pejzaże („Staw w Lisowicach”), portrety („Portret Teresy Silberstein z Łodzi”, „Portret Abrahama Neumana z paletą”). Z powodzeniem posługiwał się techniką impresjonistyczną („Dama z czerwoną parasolką”), swobodnie oddając wibracje światła, różnorodność barw i tonacji. Wykonywał też, wykorzystując te doświadczenia monumentalne, malarskie panneaux ścienne.

W czasie pobytu w Palestynie malował utrzymane na ogół w jasnej, spokojnej tonacji pejzaże Jerozolimy i okolic oraz portrety charakterystycznych postaci – mieszkańców Palestyny. Szczególnie w pejzażach malowanych we Francji, Włoszech, Polsce i Palestynie odkrywa swój talent wnikliwego obserwatora i piewcy natury, uwolnionego od zobowiązań i politycznych presji.