W Muzeum Polin o muzyce żydowskiej

Muzyka kantoralna, piosenki teatru jidysz, utwory z musicali, jazz, pop, a nawet punk – tego wszystkiego będą mogli posłuchać zwiedzający najnowszą wystawę w Muzeum Polin – „Szafa grająca! Żydowskie stulecie na szelaku i winylu”.

Wystawa po raz pierwszy została pokazana w Muzeum Żydowskim w Hohenems w Austrii. Później trafiła do Londynu i Monachium. W Polin dodano do niej polskie wątki. – Myślę, że to czyni tę wystawę jeszcze bardziej ciekawą – mówi Jolanta Gumula, zastępca dyrektora Muzeum Polin. – Wystawa opowiada o kulturze popularnej i sami jesteśmy ciekawi z jakim odbiorem się spotka.

– Cieszę się ze współpracy z Muzeum – zapewnia Hanno Loewy, kurator wystawy. – Dla wielu pokoleń słuchanie płyt jest bardzo emocjonalnym doświadczeniem, wiążącym się z różnymi wspomnieniami.

Pod koniec XIX wieku Emil Berliner, niemiecko-żydowski imigrant w Stanach Zjednoczonych, wynalazł gramofon i płytę. To odkrycie zapoczątkowało erę masowej rozrywki. Dzięki płytom z winylu i szelaku muzyka przekroczyła granice krajów i kontynentów, a z artystów uczyniła gwiazdy, które zawładnęły świadomością tłumów.

– Chcieliśmy zastanowić się nad żydowskim doświadczeniem w kulturze globalnej – wyjaśnia Hanno Loewy. – Większość prezentowanych tu muzyków popularnych to Żydzi, którzy próbowali oderwać się od tradycji żydowskiej. Byli migrantami; musieli przeformułować swoją kulturę.

– Ta wystawa zachęca do bardziej wnikliwego spojrzenia na istotę kultury popularnej – podkreśla Tamara Sztyma, kuratorka wystawy. – Przemysł fonograficzny w Polsce w znacznej mierze tworzony był przez przedstawicieli społeczności żydowskiej. Po wojnie nie rozwijał się on tak, jak na Zachodzie. Od lat 80. następuje odrodzenie zainteresowania kulturą żydowską i licznymi festiwalami. Dziś ta muzyka w dużej mierze tworzona jest przez nie-Żydów dla nie-Żydów.

Wystawa jest czynna od 3 lutego do 29 maja.

Program wydarzeń towarzyszących:

Oprowadzanie kuratorskie po wystawie
Zwiedzanie ekspozycji z komentarzem kuratorki dr Tamary Sztymy.
5 lutego, 12 marca, 9 kwietnia, 7 maja, godz. 12:00, wstęp w cenie biletu na wystawę

Spacery z muzykiem
Znakomici polscy muzycy oprowadzają po wystawie opowiadając o swoich ulubionych nagraniach, własnych kolekcjach płyt i inspiracjach. W drugiej części wieczoru spotkają się z publicznością ilustrując swoją opowieści muzyką na żywo.
9 lutego – Jarosław Bester, 9 marca – Ola Bilińska (spacer z audiodeskrypcją), 13 kwietnia – Karolina Cicha, 11 maja – Mikołaj Trzaska, godz. 18:00, wstęp wolny, obowiązuje rezerwacja

Śladami żydowskiej muzyki – indywidualny spacer dla dorosłych
Jak muzyka wywodząca się z żydowskich obrzędów dała początek muzyce rozrywkowej, jak trafiła na płyty? Spacer prowadzi przez wystawę stałą i czasową.
26 lutego, 26 marca, 23 kwietnia, 28 maja, godz. 12:00, bilety: 12 zł normalny, 8 zł ulgowy

Szafa gra! – spacer po wystawie dla dzieci w wieku 4-10 lat z opiekunami
Jak kiedyś nagrywano i słuchano muzyki i kto wymyślił gramofon? Poznamy żydowskich muzyków i kompozytorów, posłuchamy śpiewu kantorów, musicali, a nawet punk-rocka.
26 lutego, 28 maja, godz. 14:30, wstęp w cenie biletu na wystawę, obowiązuje rezerwacja

Noc z szelakiem i winylem – Noc Muzeów
Zapraszamy do bezpłatnego zwiedzania wystawy.
20 maja, godz. 19:00-01:00, wstęp wolny

Co to jest muzyka żydowska? – wykład z cyklu “Dzieje Żydów: stare i nowe pytania”
Dlaczego, kiedy i w jakich okolicznościach pytanie o to, czym jest muzyka żydowska, pojawia się najczęściej? Co różne jej definicje wniosły do szerszych debat na temat tożsamości? Jakie znaczenie ma jej określenie w kontekście ruchu syjonistycznego, muzykologii i przemysłu rozrywkowego? Wykład poprowadzi profesor Judah Cohen z Indiana University w Bloomington.
Wykład w języku angielskim z tłumaczeniem symultanicznym na język polski.
23 lutego (czwartek), godz. 18:00, wstęp wolny

MUZYCZNE WEEKENDY NA WYSTAWIE
26 lutego: Rebeka tańczy tango – niedziela z muzyką międzywojnia
Z historii dźwięku – warsztaty dla dzieci w wieku 4-10 lat z opiekunami
Będziemy słuchać i badać różne gatunki muzyczne, oglądać produkcję płyty i nagramy własny teledysk do przedwojennego szlagieru.
godz. 11:00-14:00, bilety: 30 zł (1 dziecko + opiekunowie)

Wokół przedwojennych szlagierów – warsztaty dla dorosłych
Na zabytkowym gramofonie posłuchamy szelakowych płyt, poznamy autorów największych przedwojennych przebojów i wczytamy się w ich teksty. Prowadzenie: Michał Pieńkowski (specjalista od historii fonografii) i Jarosław Wojciechowski (kolekcjoner).
godz. 12:00-14:00, wstęp wolny, obowiązuje rezerwacja

Muzyka popularna w okresie międzywojennym: polska, żydowska, wspólna? – dyskusja
Dlaczego wśród twórców fonografii i branży rozrywkowej w międzywojennej Polsce było tak wielu Żydów? Co łączyło polską i żydowską masową kulturę? Dyskusja dr Mirosławy Bułat (badaczka teatru żydowskiego), dr. Tomasza Lerskiego (znawca kultury międzywojnia) oraz dr Tamary Sztymy (kuratorka wystawy).
godz. 14:00, wstęp wolny

Chór Polin – koncert
Chór zaprezentuje międzywojenną scenę muzyczną, wykonując piosenki filmowe, a także szlagiery teatrów i kabaretów żydowskich w jidysz.
godz. 15:30, wstęp wolny

Śpiewak jazzbandu, reż. Alan Crosland – film
Otwierający epokę kina dźwiękowego muzyczny melodramat o Jakie’m Rabinowitzu – synu kantora, który porzuca tradycję rodziców dla kariery scenicznej. W roli tytułowej Al Jolson, zwany „Elvisem Presleyem epoki jazzu i bluesa”.
godz. 17:00, wstęp wolny

Królowie poskramiaczy dzikich zwierząt: muzyka z żydowskich teatrów i kabaretów międzywojnia – koncert
Pod wodzą klarnecisty i improwizatora Pawła Szamburskiego muzykę przedwojennych kabaretów i teatrów muzycznych zinterpretują m.in. Marcin Masecki, Karolina Cicha i Jan Młynarski.
godz. 19:30, bilety: 40 zł (rzędy A-K), 30 zł (rzędy L-W)

12 MARCA: PURIM W MUZEUM
12 marca, niedziela
W oczekiwaniu na bal. Międzypokoleniowa potańcówka – warsztaty i bal dla dzieci w wieku 4-10 lat z opiekunami
Purim to radosne święto, upamiętniające ocalenie od śmierci Żydów mieszkających w Persji. Na warsztatach przygotujemy stroje, żeby później muzykować, tańczyć i próbować purimowych potraw.
godz. 11:00-14:00 warsztaty) i godz. 15:00 -17:00 (bal). Bilety na warsztaty: 30zł (1 dziecko + opiekunowie). Wstęp na bal dla uczestników warsztatów bezpłatnie, dla pozostałych: 5zł/os.

26 MARCA: ZŁOTE PRZEBOJE – NIEDZIELA Z MUZYKĄ POPULARNĄ LAT 60-90
Tajemnice dizajnu. Projektujemy okładki winylowych płyt – warsztaty dla dzieci w wieku 4-10 lat z opiekunami
W trakcie spaceru po wystawie przyjrzymy się, jak różnorodne mogą być projekty płytowych okładek, aby później pod okiem graficzek zaprojektować i wykonać własne wzory.
godz. 11:00-14:00, bilety: 30 zł (1 dziecko + opiekunowie)

Powojenne remiksy – warsztaty dla dorosłych
Zmiksujemy przeboje tworzone przez żydowskich artystów – od Barbary Streisand po zespół Śliwki. Warsztaty poprowadzi Kuba Sojka, nauczyciel ze Szkoły Muzyki Nowoczesnej we Wrocławiu.
godz. 12:00 – 14:00, wstęp wolny, obowiązuje rezerwacja

Szpilkes i punk: żydowska energia amerykańskiej rebelii
O tym, kto był ojcem chrzestnym żydowskich punkowców z Lower East Side, dlaczego Lou Reed i Laurie Anderson zabierali swego psa na wieczerzę sederową, kto i kiedy ułożył punkowy dekalog opowie Artur Tanikowski, kurator z Muzeum POLIN. Po prelekcji rozmowa z legendarnym założycielem zespołów Izrael, Kryzys i Armia, Robertem Brylewskim.
godz. 14:00, wstęp wolny

Gainsbourg, reż. Joann Sfar – film
Joann Sfar, jeden z najbardziej uzdolnionych francuskich rysowników, w swoim debiutanckim filmie mierzy się z biografią ikony francuskiej kultury popularnej – Sergem Gainsbourgiem. Fabularno-animowany Gainsbourg z 2010 r. zdobył trzy Cezary.
godz. 16:30, wstęp wolny

22-23 KWIETNIA: SŁUCHAJ, ZBIERAJ I GRAJ – WEEKEND Z MUZYKĄ NA WIELE SPOSOBÓW
22 kwietnia, sobota
Record Store Day – targi winylowej muzyki
Największa dotąd polska edycja międzynarodowego święta promującego niezależne sklepy płytowe oraz kulturę kupowania i słuchania muzyki z winyli. Będzie można kupić klasyczne płyty, przesłuchać je, ale także… umyć specjalną myjką. W programie: koncerty, spotkania i projekcje filmowe. Na wydarzeniu pojawią się wystawcy sprzętu, plakatów i gadżetów, prywatni kolekcjonerzy oraz przedstawiciele sklepów płytowych, a także DJ-e grający muzykę z winyli.
godz. 10:00-19:00, wstęp wolny

Dźwięki z drewna – warsztaty dla dzieci w wieku 4-10 lat z opiekunami
Będziemy sprawdzać dźwięk, jaki można wydobyć z drewnianych przedmiotów i dłubać w drewnie korzystając z tradycyjnych i nowoczesnych narzędzi.
godz. 11:00-14:00, bilety: 30 zł (1 dziecko + opiekunowie)

Dust & Grooves – spotkanie z Elionem Pazem
Elion Paz jest fotografem i kolekcjonerem płyt. Te dwie pasje połączył w albumie Dust & Grooves – Adventures in record collecting, poświęconym podobnym mu pasjonatom.
godz. 14:00, wstęp wolny

Cadillac Records, reż. Darnell Martin – film
Fabularna opowieść o działającej w latach 50. i 60. XX wieku wytwórni Chess Records, założonej w Chicago przez braci Leonarda i Philla Chessów, emigrantów z Polski. W filmie zobaczymy m.in. Adriena Brody’ego i Beyoncé.
godz. 16:00, wstęp wolny

23 kwietnia, niedziela
Czy cisza może być przyjemna? – warsztaty dla dzieci w wieku 4-10 lat z opiekunami
Co słyszeli ludzie 100 lat temu i dawniej, a co my słyszymy dzisiaj? Czy cisza może być przyjemna? Czy przyroda też gra? Sprawdzimy to z muzykiem awangardowym Dawidem Adrjanczykiem.
godz. 11:00-14:00, bilety: 30 zł (1 dziecko + opiekunowie)

Muzyczne inspiracje – warsztaty dla dorosłych
Muzykowanie z Olą Bilińską, wokalistką, autorką tekstów i muzyki inspirowanej żydowskimi motywami.
godz. 12:00 – 14:00, wstęp wolny, obowiązuje rezerwacja

Słucham więc jestem: tożsamość muzyki – spotkanie
Czy muzyka ma tożsamość, czy nadaje ją kompozytor? A może to muzyka współtworzy naszą tożsamość? Odpowiedzi będą poszukiwali m.in. krytycy muzyczni Dorota Szwarcman i Mirosław Pęczak.
godz. 14:00, wstęp wolny

TIKKUN, reż. Kuba Kossak – film
Film o improwizacji. Opowieść o spotkaniu w Sejnach muzyków z różnych stron świata.
godz. 16:30, wstęp wolny

28 MAJA: TO OSTATNIA NIEDZIELA – POŻEGNANIE Z WYSTAWĄ
Dzień Dziecka Szafa grająca! – wydarzenie rodzinne
Dzień Dziecka w Muzeum POLIN: Jak zawirować w tangu? Jak wyskakać fokstrota? Będziemy grać, słuchać i tańczyć do żydowskich przebojów, oraz budować instrumenty muzyczne. Nie zabraknie też przekąsek i niespodzianek. A na koniec – interaktywny koncert!
godz. 11:00-16:00, wstęp wolny

Tribute to Ryszard Sielicki – koncert rodzinny
Ryszard Sielicki – kompozytor, uczeń Dymitra Szostakowicza, dyrektor wydawnictwa Polskie Nagrania, autor muzyki do słuchowisk radiowych i spektakli teatralnych. W jego życiu ogniskuje się wiele doświadczeń żydowskiego losu w XX-wiecznej Polsce. Jego muzykę i utwory, które powstały za jego sprawą, przypomną m.in. Jerz Igor, czyli Jerzy Rogiewicz i Igor Nikiforow, którzy wspólnie z przyjaciółmi z warszawskiej sceny muzyki niezależnej tworzą nową muzykę dla najmłodszych.
godz.15:00, wstęp wolny

Amy, reż. Asif Kapadia – film
Zmontowana z prywatnych i oficjalnych nagrań historia Amy Winehouse, obdarzonej wyjątkowym talentem wokalistki z żydowskiej rodziny z Londynu. Dokument nagrodzony m.in. Oscarem i Europejską Nagrodą Filmową.
godz. 16:30, wstęp wolny