Purim w zbiorach Centralnej Biblioteki Judaistycznej

Fotografia ze zbiorów Centralnej Biblioteki Judaistycznej Żydowskiego Instytutu Historycznego

Purim to święto mocno zakorzenione w tradycji żydowskiej, którego obchody łączą w sobie element religijny – dwukrotne czytanie Zwojów Estery, opisujących uratowanie Żydów przed okrutnym i niesłusznie wydanym wyrokiem króla Achaszwerosza i świecki – zabawy i bale z tej radosnej okazji. Z hucznie obchodzonym świętem Purim wiąże się cały szereg ciekawostek, w tym również – literackich. Zróżnicowany zbiór interesujących tekstów znaleźć można w zasobach Centralnej Biblioteki Judaistycznej.

Jedne, jak pięknie zdobione Megillat Ester (Zwoje Estery), nie wydają się zaskakujące, choć zwracają uwagę wiekiem i kunsztem wykonania. Inne, jak wycinki z przedwojennej prasy żydowskiej, należą do życia, które w tej formie zostało już na zawsze stracone. Jeszcze inne, jak historyjki dla dzieci, dzisiaj mogą wydawać się nieco staroświeckie, ale mają swoisty dydaktyzujący urok.

Zwoje Estery ozdabiano niekiedy z wielkim artyzmem. Takie zabytki są dziś rzadkie i cenne, a w zbiorach Żydowskiego Instytutu Historycznego znajduje się kilka takich perełek. Jedną z nich jest siedemnastowieczna włoska Megilla ozdobiona ręcznie kolorowanymi miedziorytami. W Polsce mamy ich najwyżej kilkanaście, a na całym świecie – z pewnością mniej niż sto!

Wśród specjalnie wyszukanych dla Państwa wycinków prasowych dotyczących Purim, należących do typowej redakcyjnej produkcji okolicznościowej, wyróżnia się tekst Ballady o Hamanie Horacego (Hirsza) Safrina, poety i satyryka. Jest to utwór nawiązujący do tradycji ballad podwórzowych. Te typowe dla dwudziestolecia międzywojennego utwory, wykonywane na ulicach i podwórkach miast wydawano zwykle w formie niewielkich druków ulotnych (porównywalnych do dzisiejszych ulotek) lub skromnych śpiewników. Z okazji Purim, publikowano też zaproszenia na tradycyjne bale i wieczorki taneczne, a nawet… specjalne reklamy purimowe, zamawiane przez sprzedawców, szukających dodatkowej klienteli, podobnie jak to ma miejsce dzisiaj przy każdym większym święcie. W reklamach tych najczęściej zachwalano torty i ciasta (szczególnie makowce).

Nie da się też pominąć książki dla dzieci, należącej do serii wydawnictw dla młodszych czytelników. Purym to nie tylko historia podłych działań Hamana, bohaterstwa królowej Estery i nieustępliwości Mordechaja. To także zbiór krótszych tekstów: legend i opowiadań o wyraźnie dydaktycznym i wychowawczym wydźwięku. Dzisiaj, w porównaniu ze współczesną literaturą dziecięcą, mogą się one wydawać staroświeckie, wciąż jednak zachowały wiele literackiego wdzięku. Wśród zawartych w tomiku dzieł (książka jest częścią serii, dotyczącej świąt żydowskich) nie zabrakło nawet miejsca dla niewielkiego spektaklu (co jest w pełni zgodne z tradycją – purimszpile, czyli purimowe przedstawienia, są jednym z ważniejszych i ciekawszych zwyczajów związanych z tym świętem)! Całość książki zdobią starannie dobrane ilustracje.

Jak pokazuje ten krótki przegląd, święto Purim było nie tylko czasem zabawy i radości, lecz także wiązało się z nieco mniej oczywistymi aspektami codziennego życia przedwojennych Żydów. Jak można zauważyć dzięki przygotowanej dla Państwa kolekcji, Purim to nie same piękne Megille. To także reklamy, historyjki dla dzieci i wszystko to, co wydaje się kojarzyć raczej ze współczesnością niż z tradycją.

Całą kolekcję znajdą Państwo w CBJ, zapraszamy do oglądania!

Fotografia ze zbiorów Centralnej Biblioteki Judaistycznej Żydowskiego Instytutu Historycznego