„Mordowanie i ratowanie to były fragmenty tego samego obrazu”

fot. Muzeum Historii Żydów Polskich Polin / Facebook

– Badanie, które prowadziłem nazwałem przygruntowym. Jeździłem po wsiach na rowerze jako badacz-tubylec. Swój i obcy jednocześnie – powiedział prof. Antoni Sułek podczas wykładu o pamięci Zagłady w społecznościach lokalnych, który odbył się w muzeum Polin 20 kwietnia.

Badanie relacji chłopi-Żydzi w czasie Zagłady objęło 10 lubelskich wsi i – jak mówi autor – prowadzone było od roku 2000. – Nie ma pamięci wsi. Jest pamięć na wsi – podkreślał prof. Sułek. – Nawet po 70 latach można dalej badać Zagładę.

W czasie swoich badań natknął się na akty bezprzykładnego bohaterstwa, jak i mordów na ukrywających się Żydach.

Podczas wykładu w Muzeum Polin profesor opowiadał zebranym o pamięci ofiar, ratujących i tych, którzy stali na uboczu. Ratującymi byli zazwyczaj ludzie światli, czytający książki, tacy, dla których pomaganie było oczywistością. Mordowano głównie z przekonania, że ukrywający się Żyd posiada złoto. – Prawda bywa za ciężka nie tylko dla tego, kto zakopywał ciała pomordowanych Żydów, ale i dla badacza. Po dziś dzień – zauważa.

W swoich badaniach profesor natrafił na 20 przypadków morderstw dokonywanych przez lokalnych sprawców i na taką samą liczbę uratowanych. Jego odkrycia doprowadziły do przyznania trzech medali Sprawiedliwych, choć jego zdaniem powinno być ich więcej.

– Mordowanie i ratowanie to były fragmenty tego samego obrazu – zaznaczył. – 75 lat po wojnie można odbudować lokalną pamięć żydowską. Byle to czynić delikatnie. Razem ze zbiorowością, nie przeciwko niej. Kiedy zbiorowość będzie miała świadomość swojego bohaterstwa, zapoznam ją także ze zbrodniami.

– Wojna Hitlera miała na celu zniszczenie Żydów, kultury i pamięci. Kto przeciwstawia się temu aktywnie, jest w niej dalej żołnierzem, a przynajmniej partyzantem – zakończył swój wykład profesor.

Spotkanie odbyło się w ramach programu GEOP. Program GEOP finansuje pobyty badawcze dla doktorantów i postdoktorantów, seminaria, wykłady gościnne, konferencje oraz warsztaty. Program jest skierowany do naukowców w różnych stadiach kariery oraz przedstawicieli różnych dziedzin, w tym historii, nauk politycznych, literatury, historii sztuki, muzykologii, teatrologii, filozofii, religii, socjologii, antropologii i prawa.

Misją programu Global Education Outreach Program (GEOP) jest promowanie studiów nad historią i kulturą Żydów polskich na arenie międzynarodowej poprzez wspieranie badań i wymiany naukowej. Dzięki współpracy z ośrodkami akademickimi i badawczymi w Polsce, Europie, Ameryce Północnej, Izraelu, Rosji i Australii Muzeum POLIN jest prężnie rozwijającym się centrum debaty naukowej i wiedzy.

Program GEOP możliwy jest dzięki wsparciu Fundacji Taubego na rzecz Życia i Kultury Żydowskiej, The William K. Bowes, Jr. Foundation oraz Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.