Rocznica wyzwolenia Mauthausen-Gusen

Plac apelowy KL Gusen, fot. MKiDN

5 maja przypada 72. rocznica wyzwolenia byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen na terenie Austrii. KL Gusen – pierwszy i największy podobóz KZ-Mauthausen – to jedno z największych miejsc zagłady Polaków w czasie drugiej wojny światowej. W sobotę 6 maja 2017 r. wiceminister kultury Magdalena Gawin rozpocznie trzydniową wizytę w Austrii, podczas której weźmie udział w rocznicowych obchodach oraz spotka się z byłymi więźniami KL Gusen.

6 maja wiceminister Gawin wraz z byłymi więźniami KL Mauthausen-Gusen, ambasadorem RP w Austrii Arturem Lorkowskim oraz przedstawicielami władz krajowych, młodzieży, harcerzy, przy asyście wojskowej, złoży wieńce pod polskim pomnikiem przy sztolniach Bergkristall. Następnie będzie uczestniczyć w uroczystościach rocznicowych przy memoriale KL Gusen.

Następnego dnia prof. Magdalena Gawin złoży wieńce oraz weźmie udział w uroczystej mszy świętej pod polskim pomnikiem w Mauthausen. Następnie będzie uczestnikiem centralnych uroczystości państwowych w Mauthausen. Po południu odwiedzi miejsca pozostałości dawnego obozu koncentracyjnego KL Gusen oraz weźmie udział w uroczystym koncercie muzyków NOSPR oraz chóru „Camerata Silesia” w St. Georgen w pobliżu Gusen.

W poniedziałek 8 maja wiceminister otworzy międzynarodową konferencję ZABIJANIE INTELIGENCJI. EUROPEJSKIE ELITY INTELEKTUALNE POD OKUPACJĄ NIEMIECKĄ; 1939-1945, organizowaną przez Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego.

Wydarzenie to jest okazją do porównawczego spojrzenia na los inteligencji i elit intelektualnych w Europie pod okupacją niemiecką. W dyskusji udział wezmą uczeni reprezentujący różne kraje, dyscypliny humanistyki i tradycje intelektualne. Konferencja odbędzie się 8-9 maja w Instytucie Polskim w Wiedniu (Am Gestade 7).

Podczas konferencji odbędzie się prezentacja koncepcji stworzenia na terenie byłego KL Gusen Europejskiego Centrum Edukacyjnego im. Henryka Sławika. Centrum to idea opracowana przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie, autorstwa przewodniczącego jej zarządu Dariusza Pawłosia oraz Marka Zająca, sekretarza Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej i przewodniczącego Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau.

KL Gusen funkcjonował od 25 maja 1940 r. do chwili wyzwolenia przez armię amerykańską 5 maja 1945 r. Do obozu deportowano łącznie 71 tys. osób 27 narodowości. Największą grupę wśród nich stanowili Polacy, w 1940 r. aż 97 proc. więźniów. Według różnych szacunków w obozie koncentracyjnym Gusen w latach 1940-45 zginęło ok. 27-35 tys. polskich obywateli.

SS-mani nazywali KL Gusen obozem zagłady polskiej inteligencji. W ramach akcji przeciw polskiej inteligencji (Intelligenzaktion, Aktion A-B) do Gusen trafiali lekarze, prawnicy, nauczyciele, naukowcy, księża i klerycy, działacze społeczni, samorządowcy, inżynierzy.

Zaledwie kilka lat po wojnie w Gusen na miejscu obozu wyrosła nowa miejscowość. Pozostałości po KL Gusen zostały w znacznej części zniszczone, tereny poobozowe – podzielone i przekazane pod prywatną zabudowę, co doprowadziło do powstania na obszarze dawnego obozu zabudowy mieszkalnej oraz zakładów przemysłowych. Jednym z nielicznych miejsc, które udało się ocalić jest obozowe krematorium, ocalałe dzięki inicjatywie byłych więźniów, którzy wykupili teren pod krematorium od gminy. Do lat 90. koszty utrzymania tego miejsca spoczywały na więźniach. Dopiero w 1997 roku utrzymanie przejęło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Republiki Austrii.

Zachowane budynki obozowe zostały zaadoptowane na domy mieszkalne, prywatne wille, szkoły, pieczarkarnię. Najbardziej jaskrawym przykładem jest główna brama wjazdowa obozu „Jourhaus” – obecnie prywatna willa.