Rocznica wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim. “Najważniejsze jest danie świadectwa”

– Nie odpowiadamy za to, co wydarzyło się kilkadziesiąt lat temu, ale na nas spoczywa odpowiedzialność za to, co robimy z przeszłością – mówił dyrektor Muzeum Historii Żydów Polskich Polin prof. Dariusz Stola tuż przed rocznicą wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim. Muzeum zaprezentowało dziś program wydarzeń, zaplanowany na 19 kwietnia.

Latem 1942 r. Niemcy przeprowadzili tzw. wielką akcję likwidacyjną utworzonego w 1940 r. getta. Wywieźli do obozu zagłady w Treblince prawie 300 tys. Żydów. 19 kwietnia 1943 r. dwa tysiące Niemców wkroczyło do getta, by je ostatecznie zlikwidować. Napotkali jednak na opór nielicznych, słabo uzbrojonych powstańców, którzy przez kolejny miesiąc walczyli w ruinach systematycznie niszczonego getta. Jako mieszkańcy stolicy powinniśmy o nich pamiętać.

19 kwietnia Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN już po raz szósty organizuje akcję społeczno-edukacyjną Żonkile, w ramach której rekordowa dotychczas liczba prawie 2000 wolontariuszy będzie rozdawać na ulicach Warszawy papierowe żonkile-przypinki – symbol pamięci o powstaniu w getcie.

– Jak co roku Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN organizuje akcję społeczno-edukacyjną Żonkile. Akcja ta upamiętnia wybuch powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku. To wydarzenie jest ważne nie tylko w historii Warszawy, ale w historii całej Polski i Europy. Zapraszamy wszystkich do uczczenia pamięci o nim w symboliczny sposób, nosząc 19 kwietnia żółty żonkil. Niech łączy nas pamięć – mówi prof. Dariusz Stola dyrektor Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

– Żonkile są dowodem na to, że dialog polsko-żydowski jest możliwy. Ten program prowadzimy z wielką satysfakcją – zapewnia Piotr Wiślicki, przewodniczący Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny, który podkreśla też, że żonkile pokazują brak bierności Żydów w okresie wojny. – Żydzi nie mają traumy związanej z biernością w czasie Holokaustu.

Wolontariusze akcji Żonkile, fot. D. Olszyńska / Muzeum Historii Żydów Polskich

O godz. 20.00 obchody rocznicy powstania zwieńczy organizowany przy Pomniku Bohaterów Getta koncert Łączy nas pamięć. Wystąpią Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach i Chór Filharmonii Narodowej. W programie koncertu celowo m.in. IV część IX symfonii Ludwiga van Beethovena. Jesienią 1940 roku przebywający w getcie warszawskim muzycy powołali do życia Żydowską Orkiestrę Symfoniczną. Wśród jej członków znaleźli się artyści pracujący przed wybuchem II wojny światowej m.in. w Filharmonii Narodowej i Orkiestrze Polskiego Radia. Mimo zakazu grania muzyki nieżydowskich kompozytorów, Żydowska Orkiestra Symfoniczna wykonywała utwory Beethovena, Czajkowskiego, Schuberta czy Mozarta. W kwietniu 1942 r. władze niemieckie zawiesiły działalność Orkiestry. Mimo to muzycy pracowali dalej, w ukryciu. Latem 1942 Orkiestra,  wspólnie z 80-osobowym Chórem Szir (hebr. Pieśń) rozpoczęła próby do IX Symfonii Ludwiga van Beethovena. Tekst Ody do radości z IV części Symfonii miał być zaśpiewany po hebrajsku. Muzycy Żydowskiej Orkiestry Symfonicznej i Chóru Szir nie traktowali muzyki Beethovena jako wytworu kultury niemieckiej. Jego muzyka była częścią ich muzycznego świata przed wojną – a także ich artystycznej tożsamości. Wykonanie IX Symfonii w getcie mogło być formą protestu przeciw barbarzyństwom nazizmu, przymusowemu zamknięciu za murami getta i symbolicznemu wykluczeniu Żydów z człowieczeństwa. Do koncertu niestety nie doszło. 22 lipca 1942 roku Niemcy rozpoczęli Wielką Akcję Deportacyjną z warszawskiego getta. W ciągu następnych tygodni ponad 300 tysięcy więźniów, w tym niemal wszyscy artyści Żydowskiej Orkiestry Symfonicznej i Chóru Szir, zginęli w obozie zagłady w Treblince. 19 kwietnia – w 75. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim – będzie wyjątkowy moment na dokończenie tego, co zaczęła Orkiestra pod batutą Szymona Pullmana i Chór prowadzony przez Izraela Fajwiszysa.

W drugiej części koncertu Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach wykona premierowo utwór Radzimira Dębskiego (JIMKA) napisany specjalnie na 75. rocznicę powstania w getcie warszawskim.

– Najważniejsze jest danie świadectwa – uważa Maja Komorowska, ambasadorka Akcji Żonkile. – Ta wspólnota pamięci jest bardzo ważna. W akcji bierze udział wielu młodych wolontariuszy. My, starci, musimy przekazywać wierność pamięci młodszym. To dla mnie honor, że mogę brać udział w tej akcji.