Nagroda Hirszowiczów dla Marii Ciesielskiej, Mai Kleczewskiej i Tadeusza Rolke

Znamy już laureatów tegorocznej edycji Nagrody im. Marii i Łukasza Hirszowiczów przyznawanej osobom lub instytucjom za osiągnięcia naukowe, artystyczne lub edukacyjne w dziedzinie badań bądź popularyzacji dziejów żydowskiej obecności historycznej w Polsce oraz stosunków polsko–żydowskich.

W 2018 roku Jury w składzie prof. dr hab. Grażyna Borkowska, prof. dr hab. Krystyna Duniec, Anda Rottenberg, Bogdan Białek, prof. dr hab. Marcin Kula, dr hab. Piotr Osęka oraz prof. dr hab. Paweł Śpiewak postanowiło nagrodzić: Marię Ciesielską za książkę “Lekarze getta warszawskiego”, Maję Kleczewską za spektakl Golem. Ponadto Jury przyznało nagrodę za całokształt twórczości artystycznej Tadeuszowi Rolke.

O nagrodzie:

W roku 2001 Maria Hirszowicz, profesor socjologii na przymusowej emigracji w Wielkiej Brytanii, ufundowała nagrodę za działalność i prace poświęcone problematyce żydowskiej w Polsce. Nagroda miała nosić imię jej zmarłego męża, Łukasza Hirszowicza. Fundusz Nagrody Maria Hirszowicz powierzyła ówczesnemu dyrektorowi ŻIH, profesorowi Feliksowi Tychowi. Maria Hirszowicz zmarła w Paryżu w roku 2007. Przyznawanie nagrody zostało czasowo zawieszone. W 2014 roku Żydowski Instytut Historyczny wznowił przyznawanie Nagrody.

Nagrodę wręcza urzędujący Dyrektor ŻIH.

W latach 2002–2007 nagrodę im. Marii i Łukasza Hirszowiczów otrzymali:

Michał Nekanda-Trepka za film dokumentalny Ostatni świadek,

Zespół Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” za oryginalny wkład w dzieło przypomnienia żydowskiej obecności historycznej w Lublinie,

Daniel Kac za całokształt twórczości literackiej w języku jidysz,

Barbara Engelking-Boni za stworzenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów w IFiS PAN,

Bogdan Białek za utrwalanie w Kielcach pamięci o pogromie 1946 roku,

Dariusz Libionka za prace o Zagładzie oraz za utworzenie i redakcję pisma Zagłada Żydów: Studia i Materiały.

W latach 2014–2017 nagrodę im. Marii i Łukasza Hirszowiczów otrzymali:

Jolanta Żyndul oraz Fundacja Brama Cukermana z Będzina,

Tadeusz Kuźmiński oraz Alicja Mroczkowska i Jacek Dehnel — twórcy Ochotniczego Hufca Porządkowania Cmentarza Żydowskiego w Warszawie im. Józefa Rajnfelda,

Jacek Proszyk, Małgorzata Domagalska, Piotr Osęka, Mirosława Bałka,

Monika Sznajderman, Marek Szukalak, Krystyna Piotrowska.

Łukasz („Gidon”) Hirszowicz, ur. w Grodnie w roku 1920, tuż przed wojną wyjechał do Jerozolimy na studia na Uniwersytecie Hebrajskim. Studiował fizykę, historię i język arabski. W roku 1948 powrócił do Polski. Pracował w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych, w Szkole Głównej Służby Zagranicznej, a od roku 1954 w Instytucie Historii PAN, gdzie uzyskał doktorat i habilitację. Specjalizował się w najnowszej historii Iranu i krajów arabskich. Najbardziej znaną jego książką była Trzecia Rzesza i arabski Wschód (Warszawa 1963). Był erudytą i poliglotą, a jego wiedza, dowcip, uczynność i charakter zjednały mu grono oddanych przyjaciół.

Maria Bielińska-Hirszowicz, żona Łukasza, docent socjologii na Uniwersytecie Warszawskim, została w marcu 1968 roku usunięta z uczelni wraz z Leszkiem Kołakowskim, Bronisławem Baczką, Zygmuntem Baumanem i innymi opozycyjnymi uczonymi. Rok później Hirszowiczowie opuścili Polskę. Łukasz otrzymał stypendium naukowe w St. Antony`s College w Oxfordzie, później podjął pracę badawczą w London School of Economics and Political Science. W roku 1972 objął obowiązki redaktora naczelnego londyńskiego kwartalnika „Soviet Jewish Affairs” i pełnił je przez 20 lat, tworząc z tego czasopisma (w roku 1991 przemianowanego na „East European Jewish Affairs”) cenione w świecie naukowym i politycznym źródło informacji i opinii. Zmarł w Londynie w roku 1993.

Maria przed wyjazdem z Polski miała w swoim dorobku m.in. Konfrontacje socjologiczne (1964), Wstęp do socjologii organizacji (1967). W Wielkiej Brytanii została wykładowcą socjologii na Uniwersytecie w Reading. Opublikowała: The Bureaucratic Leviathan (1980), Coercion and Control in Communist Society (1986) i inne prace, zaś w Polsce, dzięki odzyskanej wolności, mogła ogłosić Pułapki zaangażowania: intelektualiści w służbie komunizmu (Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2001). W książce tej podjęła – wedle własnych słów – „próbę ponownego odczytania własnego ideologicznego życiorysu”.

Dom Hirszowiczów w Londynie był w latach 80. i 90. przystanią dla przyjeżdżających przyjaciół z Polski, związanych z demokratyczną opozycją. Z ich gościny przez wiele tygodni korzystali m.in. Jan Józef Lipski, Alina Brodzka, Jerzy Jedlicki.

Źródło: ŻIH