Nagroda POLIN 2019 – znamy nominowanych!

Rzeźba Barbary Falender; fot. M. Starowieyska

W tym roku po raz piąty zostanie wręczona Nagroda POLIN, przyznawana przez Muzeum Historii Żydów Polskich osobom, organizacjom lub instytucjom aktywnie działającym na rzecz ochrony pamięci o historii polskich Żydów. Spośród blisko 80 zgłoszeń z całej Polski kapituła konkursu wyłoniła 7 finalistów. Ogłoszenie laureata 5. edycji konkursu nastąpi 3 grudnia podczas uroczystej gali w Muzeum POLIN.

W tegorocznej edycji konkursu Nagroda POLIN kapituła pod przewodnictwem Mariana Turskiego, Przewodniczącego Rady Muzeum POLIN, spośród kilkudziesięciu osób prywatnych i instytucji, nagrodziła nominacją 7 zgłoszeń. Są to:

• Natalia Bartczak, Wińsko (woj. dolnośląskie) – od 16 lat jest społeczną opiekunką cmentarza żydowskiego w Wińsku. Zaczęła się zajmować tym miejscem, kiedy skończyła 13 lat. Podczas studiów archeologicznych w Instytucie Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, obroniła pracę magisterską pt. „Cmentarz żydowski w Wińsku, pow. Wołów”. Praca ta stała się podstawą dla gminy Wińsko do aplikowania o środki unijne na rewitalizację cmentarza. Ponadto, Natalia Bartczak była konsultantką tłumacza książki Rity Steinhardt – Botwinick, co przyczyniło się do wydania publikacji pt. „Wińsko 1933-1946” w języku polskim, powstania filmu „Maleństwo na górce” i wystawy plenerowej starych fotografii o niemiecko-żydowsko-polskiej historii Wińska. Obecnie Natalia Bartczak bierze udział w zdjęciach do niemiecko – amerykańskiej produkcji filmowej „Auf wiedersehen in Winzig” jako bohaterka i konsultantka.

• Dorota Budzińska, Jolanta Konstańczuk, Dąbrowa Białostocka, (woj. podlaskie) – wspólnie pracują w Społecznym Muzeum Białegostoku i regionu. To społeczniczki działające w Dąbrowie Białostockiej. Dorota Budzińska, nauczycielka języka polskiego jest aktywnym członkiem Forum Dialogu, autorką projektu “Odczytywanie popiołów – śladami dąbrowskich Żydów”, z kolei Jolanta Konstańczuk, pełniąc funkcje harcmistrza, angażuje do wszelkich działań swoich harcerzy. Rokrocznie organizują w Dąbrowie Białostockiej “Dzień Judaizmu w kościele katolickim w Polsce”. Jest to jedyne wydarzenie tego rodzaju w województwie podlaskim. W ciągu ostatnich lat społeczniczki realizowały projekty Szkoły Dialogu, autorski projekt „Mosty wielokulturowości” oraz wystawę “Kadysz dla Dąbrowy Białostockiej” stworzoną z prac Marka Podwala, jednego z potomków Żydów z Dąbrowy Białostockiej, prezentowaną m.in. w Grodnie, Białymstoku i Łomży. Dorota Budzińska i Jolanta Konstańczuk opiekują się żydowskim cmentarzem w Dąbrowie Białostockiej. Dzięki ich działaniom na bramie kirkutu pojawiła tablica i znak informacyjny.

• Katarzyna Markusz, Sokołów Podlaski (woj. mazowieckie) – od wielu lat prowadzi portal poświęcony żydowskiej przeszłości Sokołowa. Dzięki działalności strony internetowej udało jej się odnaleźć rozsianych po świecie potomków sokołowskich Żydów. Co roku, 22 września, organizuje w Sokołowie uroczystość upamiętniającą 22 września 1942 roku – dzień likwidacji sokołowskiego getta. Katarzyna Markusz wydaje książki o Sokołowie, starając się o finansowanie tłumaczeń z jidysz na polski. Książki te, starannie przetłumaczone i opracowane, są teraz ogólnodostępne online. W 2010 roku Katarzyna Markusz zorganizowała wystawę, na której zestawiła archiwalne fotografie przedstawiające życie społeczności żydowskiej z aktualnymi zdjęciami tych samych miejsc. Prowadzi również akcje edukacyjne w sokołowskich szkołach.

• Adam Musiał, Kraków (woj. małopolskie) – to nauczyciel, edukator o Zagładzie, a także przewodnik i tłumacz książek oraz publikacji poświęconych tematyce Zagłady i historii Żydów. Współpracuje m.in. z Jad Waszem, Shoah Foundation, muzeami w Krakowie i Warszawie oraz ośrodkami edukacji w Polsce. Adam Musiał w sposób niezwykle poruszający i emocjonalny potrafi opowiadać o dramatycznych wydarzeniach sprzed lat. To osoba, dzięki której również młodzież może poznawać historie tych, którzy przed laty z dnia na dzień tracili rodziny i przyjaciół. Adam Musiał przygotowuje i prowadzi zajęcia i projekty poświęcone historii Żydów, również w czasie Zagłady, oraz zajęcia antydyskryminacyjne z młodzieżą szkolną, studentami i nauczycielami. Dzięki jego staraniom w Krakowie przy ulicy Stradomskiej 10 umieszczono tablicę upamiętniającą Prywatną Żydowską Koedukacyjną Średnią Szkołę Handlową działającą tam przed wojną.

• Krystyna Szter, Barczewo (woj. warmińsko-mazurskie) jako Prezes Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego ,,Pojezierze” o/Barczewo od 7 lat w ramach wolontariatu opiekuje się barczewską synagogą. Aktywnie uczestniczy w pozyskiwaniu wszelkich pamiątek związanych z życiem polskich Żydów na terenie Warmii i dba o ich pamięć. Od kwietnia do października każdego roku oprowadza społecznie zainteresowane osoby po obiekcie i z pasją opowiada o miejscowej gminie żydowskiej. W ramach projektu ufundowała 49 cegieł umieszczanych w synagodze z imiennymi tabliczkami barczewskich rodzin żydowskich, które zginęły w czasie wojny. W 2017 roku Krystyna Szter odnalazła macewy z barczewskiego kirkutu i utworzyła z nich lapidarium przy synagodze w Barczewie. Oprócz projektów inwestycyjnych pisze i realizuje projekty uświadamiające mieszkańcom Barczewa i okolic oraz turystom przybywającym z kraju i zza granicy wspólnych losów mieszkańców Barczewa i społeczności żydowskiej, które współistniały przed II wojną światową.

• Mirosław Tryczyk, Wrocław (woj. dolnośląskie), działa we Wrocławiu na rzecz tolerancji międzykulturowej prowadząc zajęcia edukacyjne i antydyskryminacyjne z młodzieżą. Jest również autorem programu edukacyjnego o tematyce antydyskryminacyjnej dla szkół ponadpodstawowych. Prowadzi niezwykle trudną działalność społeczną na Podlasiu popularyzując wiedzę o pogromach społeczności żydowskiej. Współpracując z Komisją Rabinacką do spraw grobów i cmentarzy przy Naczelnym Rabinie Polski zaangażowany był w odkrycie miejsca pochówku 20 kobiet pochodzenia żydowskiego ze Szczuczyna w lesie Dybełka nieopodal wsi Bzury, a w 2017 roku doprowadził do odsłonięcia tablicy upamiętniającej pomordowane kobiety. W roku 2019 ukończył pracę z reżyserem Januszem Kijowskim nad scenariuszem filmu poświęconego Zagładzie Żydów na Podlasiu w 1941 roku pt. „Bądź wola twoja”.

• Katarzyna Winiarska, Białowieża (woj. podlaskie) Animatorka kultury, od czterech lat bada dzieje społeczności żydowskiej w Białowieży, prowadzi kwerendy w archiwach, wywiady z mieszkańcami Białowieży, odnajduje potomków białowieskich Żydów na całym świecie. Stworzyła pierwszy pełny opis społeczności żydowskiej w Białowieży, który opublikowała w formie Wirtualnego Muzeum Historii Żydów w Białowieży www.jewish-bialowieza.pl. Odnalazła jedynego żyjącego Ocalałego z Białowieży, Davida Waldshana, z którym nagrała film – wywiad, tworząc w ten sposób jedyną istniejącą na świecie relację żydowskiego mieszkańca Białowieży, obecnie dostępną w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie i Archiwum Jad Waszem. Wspólnie z reżyserką Joanną Troc stworzyła z dziećmi z Białowieży spektakl oparty na opowieściach o żydowskich mieszkańcach Białowieży pt. „Sąsiedzi, których nie ma”. Zrealizowała projekt „Z Białowieży do Izraela, z Izraela do Białowieży” polegający na zbieraniu historii od potomków żydowskich rodzin z Białowieży, których przodkowie wyjechali przed wojną do Izraela. W sierpniu 2019 postawiła w Białowieży pomnik poświęcony pamięci Żydów z Białowieży zamordowanych podczas Zagłady oraz tablicę informacyjną o społeczności żydowskiej w centrum miejscowości – pierwsze znaki pamięci o Żydach w Białowieży. Odsłonięciu pomnika towarzyszyła trzydniowa wizyta 30 potomków białowieskich Żydów oraz ich spotkanie z mieszkańcami Białowieży. Przez 15 lat twórczyni i prowadząca Uniwersytet Powszechny im. J. J. Lipskiego w Teremiskach, gdzie realizowała wieloletnie programy edukacji międzykulturowej. Twórczyni Teatru w stodole w Teremiskach mieszczącego się we własnej stodole, gdzie prezentuje m.in kulturę i historię żydowską. Prowadzi warsztaty i wycieczki śladami białowieskich Żydów dla dzieci, lokalnych mieszkańców i przewodników oraz przyjeżdżających grup. Od 2018 roku jest też trenerką Szkoły Dialogu. Od 2019 roku doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych UW.

O Nagrodzie POLIN

Od 2015 roku laureatami Nagrody POLIN są osoby lub organizacje, które swoimi działaniami chronią pamięć o historii polskich Żydów oraz przyczyniają się do kształtowania wspólnej przyszłości, wzajemnego zrozumienia i szacunku pomiędzy Polakami a Żydami. – W całej Polsce jest wielu ludzi, którzy działają na rzecz zachowania dziedzictwa polskich Żydów. Poprzez Nagrodę POLIN chcemy wyrazić uznanie i wdzięczność za ich pracę. Zależy nam, by pokazać, jak ważne i potrzebne jest to, co robią, bo to właśnie dzięki nim odradza się pamięć o historii polskich Żydów. To oni realnie przyczyniają się do wzajemnego szacunku i zrozumienia między Polakami i Żydami – mówi Marian Turski, Przewodniczący Rady Muzeum i Przewodniczący Sądu Konkursowego Nagrody POLIN.

Konkurs składa się z dwóch etapów: w pierwszym zgłoszenia są zbierane i weryfikowane, a w drugim laureata Nagrody POLIN wyłania kapituła. W trakcie gali wręczenia Nagrody POLIN 2019, która odbędzie się w Muzeum Historii Żydów Polskich 3 grudnia, zwycięzca otrzyma rzeźbę autorstwa Barbary Falender oraz nagrodę finansową. Nagrody pieniężne ufundowali Tomek Ulatowski, Znamienity Darczyńca Muzeum POLIN, Wiktor Askanas i Ewa Masny-Askanas, Odette and Nimrod S. Ariav Foundation oraz anonimowy darczyńca. Pula nagród wynosi 60 tysięcy złotych.

Współorganizatorem Gali POLIN jest Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce.

Mecenasem Gali POLIN 2019 jest Jankilevitsch Foundation.

Regulamin konkursu, skład kapituły oraz sylwetki dotychczasowych laureatów znajdują się na stronie www.polin.pl/nagroda.