W tradycji żydowskiej natura nie jest czymś zewnętrznym wobec duchowości. Wręcz przeciwnie, stanowi jej żywe tło i jednocześnie wewnętrzne źródło. Już Księga Rodzaju głosi, że człowiek, jednostka na ziemi, nie będzie jego władcą, lecz opiekunem. Objawia się to określeniem le’ovdah uleshomrah, „uprawiać i strzec” ogród. Możemy odnosić tę zasadę do codziennego życia, do starania się o to, co jest wspólne. O przyrodę. O naturę, która należy do nas wszystkich.
Rabiniczne autorytety wieki podkreślały istotę tej odpowiedzialności – wskazywały, że nie wolno marnować zasobów, że zarówno zwierzęta, jak i rośliny, należy szanować. W micwach, codziennych czynach i obowiązkach każdego Żyda i każdej Żydówki, podkreślane są troski o świat stworzony.
Dla chasydów, dzięki którym rozwinął się żydowski Grodzisk za sprawą pojawienia się cadyka Elimelecha Szapiro, przyroda była czymś więcej niż przedmiotem troski – była miejscem obecności B-ga. Śpiew ptaków, ruch liści, zapach ziemi – wszystko mogło prowadzić do duchowego przebudzenia, wszystko związane było z b-skim planem i mistycyzmem. Każda roślina i zwierzę ma w sobie b-ską iskrę. Dbanie o przyrodę, obdarzanie ją szacunkiem w każdym codziennym, nawet najmniejszym elemencie naszego życia, wpisuje się w ludzką misję naprawy świata. Tikun olam, staranie się być lepszym dla innych ludzi, dla zwierząt, dla przyrody, dla Ziemi. To nasz duchowy obowiązek, nie tylko żydowski, ale każdego człowieka. Dzięki temu zbliżamy się do harmonii z B-giem.
Współczesny judaizm sięga dziś na nowo do tych źródeł – odpowiadając na ekologiczne wyzwania XXI wieku i pytając: co znaczy być odpowiedzialnym za świat?
Właśnie temu poświęcona jest tegoroczna edycja Festiwalu Kultury Żydowskiej w Grodzisku Mazowieckim, która odbędzie się w dniach 21–24 sierpnia. Tematem przewodnim jest natura – jej obecność w judaizmie, w codziennych rytuałach, w myśleniu chasydzkim i współczesnym, ale również w życiu każdego człowieka. A raczej w tym, jak powinniśmy postrzegać przyrodę w naszych codziennych działaniach. Zaplanowaliśmy warsztaty z uprawy ziół i tworzenia przypraw, spotkania poświęcone zwierzętom w judaizmie, wykłady o duchowym wymiarze przyrody. Będziemy mówić o tym, jak żyć bliżej świata, który nas otacza – i jak ten świat zrozumieć, zanim go bezpowrotnie utracimy. Bo utracimy.
Tegoroczna edycja Festiwalu to aż 54 wydarzenia, które odbędą się w ciągu 4 dni, w tym koncerty Assafir (Francja), Remberiko trio (Grecja), HrayBery (Polska/Ukraina), Odpoczno, działania performatywne Bartłomieja Talagi (Pamięć wody – performance dźwiękowy), Zuzanny Szor (performatywne czytanie poezji Zuzanny Ginczanki) i Damiana Josefa Necia. W tym roku bogata będzie scena literacka festiwalu: Justyna Sobolewska, Zofia Hartman, Yakov Z. Mayer, Miriam Synger, Sarit Yishai-Levi, J.S. Margot, Cezary Harasimowicz, spotkanie wokół książki Mury i Szczeliny dr Justyny Majewskiej, dyskusja o literaturze z gatunku holo-polo. W programie przygotowaliśmy również pokazy filmowe i warsztaty (m.in. tańca izraelskiego, edukacyjne dla dzieci, kulinarne, kaligrafii, równościowe, językowe i ogrodnicze), wykłady (prof. Łukasz Niesiołowski-Spano, Podcast historyków, prof. Jan Hartman, prof. Daniel Reiser, rabin Boaz Pash z Jerozolimy, Naczelny Rabin Polski Michael Schudrich), odsłuch słuchowiska Córka rabina oraz premierę nowej książeczki Malka i chanukowy cud. Zaprezentujemy też dwie autorskie wystawy!
Pełen program można znaleźć na stronie festiwalu: www.festiwalkulturyzydowskiej.pl
