Festiwal Zbliżenia w Gdańsku

Zapraszamy do Gdańska na VIII edycję Festiwalu Kultury Żydowskiej ZBLIŻENIA, której tematem przewodnim jest pamięć.

KONCERTY

Rodzynki i migdały – koncert w wykonaniu zespołu Quasi Una Fantasia zawiera autorskie pieśni do wierszy o tematyce żydowskiej polskich twórców (m.in. Elżbiety Zechenter-Spławińskiej, Stanisława Stabro), pieśni żydowskie w języku jidysz (m.in. Mordechaja Gebirtiga, Abrahama Goldfadena) oraz partytury graficzne żydowskich twórców (m.in. Romana Haubenstocka-Ramatiego). Zespół tworzą Bożena Boba-Dyga (głos) oraz Maciej Zimka (akordeon).

To piekielnie zdolna baba, ta Kitschmannka przy fortepianie, napisał o niej w 1946 roku Konstanty Ildefons Gałczyński. Anda Kitschman była dyrygentką, pianistką, autorką tłumaczeń oper i operetek, śpiewaczką, korepetytorką solistów w Teatrze Wielkim, kierownikiem muzycznym w teatrach krakowskich. Dziś zapomniana. Czy słusznie? Na koncert “Dlaczego? Dlatego! i inne piosenki” zaprasza Anda Kitschman Combo: Karolina Arczewska (śpiew), Maja Miro-Wiśniewska (flety), Jan Ignacy Wiśniewski (fortepian), Rafał Szyjer (ukulele) i Piotr Guz (kontrabas).

“Pieśni bez słów” to projekt pianisty i kompozytora Ignacego Wiśniewskiego inspirowany utworami z kręgu kultury żydowskiej, które nigdy nie zaistniały w formie piosenek. Cykl kompozycji napisanych w 2020 r. oscyluje między tradycją a nowoczesnością, poruszając się w abstrakcyjnym świecie muzyki improwizowanej. Na koncert zaprasza Ignacy Wiśniewski Trio w składzie: Ignacy Jan Wiśniewski (fortepian), Olo Walicki (kontrabas), Jacek Prościński (perkusja).

“Bramy nieba” w wykonaniu zespołu Vox Varshe to projekt inspirowany reliefami wybitnego amerykańskiego abstrakcjonisty Franka Stelli oraz przedwojennymi zdjęciami i rysunkami drewnianych synagog. Z okruchów nieistniejącego już świata narodziło się nowatorskie dzieło, pełne eterycznej muzyki, mistycznych emocji i dźwięków przenikających czas. Powstał zjawiskowy, elektroakustyczny pejzaż. Muzycy połączyli kompozycje synagogalne, pieśni gettowe, niguny (chasydzkie modlitwy bez słów), tradycyjne i ludowe melodie wykonywane na terenie Polski podczas okolicznościowych spotkań oraz najważniejszych świąt w judaizmie, z elektroniką Michała Jacaszka i wiolonczelowymi partiami Anny Śmiszek-Wesołowskiej. Bramy nieba to wychylająca się zza zasłony historii opowieść o świecie, którego już nie ma i o uniwersalnych wartościach, które były i będą zawsze. Zespół tworzą Olga Mukić, Ania Woźnicka, Bartosz Szwaciński i Michał Jacaszek z wiolonczelistką Anną Śmiszek.

Recital Solo Adama Bałdycha nawiązuje do klasycznego recitalu skrzypcowego, kameralnej i niezwykle intymnej formuły koncertowej popularnej w przeszłości. Adam Bałdych pragnie przywrócić ją publiczności. Sięga po bogate inspiracje, łącząc w nieskrępowany sposób jazz i muzykę poważną. W programie koncertu pojawia się improwizowana muzyka Adama Bałdycha oraz klasycznych kompozytorów Hildegardy z Bingen, Thomasa Tallisa czy Szymona Laksa.

Cicha & Spółka zaprasza na Pieśni żydowskie z Podlasia. Koncert, w ramach trasy promującej płytę TANY, jest oparty na tekstach żydowskich poetów z północno-wschodniej Polski, a także na pieśniach, które towarzyszyły społeczności żydowskiej podczas uroczystości sakralnych. Usłyszymy więc wszystkie języki kultury Żydów Aszkenazyjskich: jidysz, hebrajski oraz esperanto – język stworzony przez pochodzącego z Białegostoku, Ludwika Zamenhofa. Karolina Cicha w swoim koncercie rozwija wątek kultury żydowskiej rozpoczęty na płycie „Wieloma językami” z pieśniami mniejszości narodowych województwa podlaskiego, kontynuowany na płytach „Jidyszland” gromadzącej kompozycje do poezji żydowskiej pochodzącej z tego regionu oraz na sakralnej płycie „Jeden – wiele” wprowadzającej w religijny pejzaż tej wielokulturowej krainy.

“Academia Musica Judaica IV | Nie przez grzech” to efekt pracy czwartych warsztatów AMJ. Inspiracją tegorocznej formy projektu stały się książka „Kol Isze – głos kobiet w poezji jidysz” oraz tom poezji „Moja dzika koza”, (…) „które zaowocowały kompozycjami z pogranicza jazzu, poezji śpiewanej i muzyki popowej. To wielodaniowy posiłek, który dostarcza nam wszystkich potrzebnych do życia składników – tak podsumował projekt Ignacy Jan Wiśniewski – koordynator warsztatów, który wraz z Antonim Wojnarem i Ziemowitem Klimkiem, studentami Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku, skomponował piosenki. Partie wokalne wykonają studentki specjalności wokalistyka jazzowa: Katarzyna Golecka, Natalia Capelik-Muianga oraz Basia Pospieszalska.

WYKŁADY i SPOTKANIA

Jak przejść boso przez ciernie i kwiaty? Na pytanie odpowie Mirosława Bułat, tłumaczka wspomnień „matki teatru żydowskiego”. Główną bohaterką rozmowy będzie autorka memuarów “Derner un blumen” (pol. Boso przez ciernie i kwiaty) – owiana legendą aktorka żydowska (jidysz), Estera Rachela Kamińska. Ale spotkanie stanie się także okazją do zaznajomienia się z blaskami i cieniami pracy translatorskiej, z rozterkami i dylematami stojącymi przed autorką przekładu. Można żartobliwie stwierdzić, że wprawdzie nie da się bezboleśnie przejść bosą stopą przez „ciernie i kwiaty”, jednak sama wędrówka pozostaje niezapomniana zarówno dla artystki, jak i tłumaczki. Spotkanie poprowadzi dr hab. Joanna Lisek – tłumaczka, literaturoznawczyni z Uniwersytetu Wrocławskiego, redaktorka naukowa serii „Żydzi. Polska. Autobiografia”.

Paweł Smoleński po raz kolejny, w książce „Wnuki Jozuego”, imponuje bezstronnością i wnikliwością spostrzeżeń. Patrzy, słucha, zadaje pytania i próbuje opisać świat wymykający się łatwym ocenom. Świat, w którym uwikłani w historię Izraelczycy i Palestyńczycy tkwią w pułapce nienawiści, bez szansy na ucieczkę.

Na wykład o pamięci języka hebrajskiego zaprasza Magdalena Sommer – nauczycielka, tłumaczka literatury z języków hebrajskiego i angielskiego. Tym razem będzie to okazja, by zarysować słuchaczom historię języka hebrajskiego, jego korzenie, powód dla którego hebrajski wypierał jidysz.

Kindertransporty to nazwa międzynarodowej akcji ratowania dzieci żydowskich z krajów pod władzą nazistowską: Niemiec, Austrii, Czech, Wolnego Miasta Gdańska, Litwy przeprowadzonej od listopada 1938 r. do września 1939 r. W jej wyniku udało się przewieźć do Londynu blisko 11 tysięcy żydowskich dzieci, które dzięki temu uniknęły Zagłady. W maju, lipcu i sierpniu 1939 r. z Gdańska wyjechały cztery Kindertansporty liczące około 200 dzieci. Mieczysław Abramowicz opowie o kulisach transportów z Gdańska, przybliży losy jego uczestników, zaprezentuje zarejestrowane przez siebie rozmowy. Wykładowi towarzyszyć będzie prezentacja multimedialna, a w niej m.in. zapisy wideo niektórych rozmów z uczestnikami gdańskich Kindertransportów.

Na czytanie macew i znaczenie symboliki nagrobnej zaprasza Magdalena Buda.

Symbole na pomnikach nagrobnych Żydów pojawiły się już w starożytności. W katakumbach rzymskich spotykamy przedstawienia menory, szofaru, etrogu, co pozwala stwierdzić, że zostali tam pochowani Żydzi. Podobne symbole znajdujemy w izraelskich katakumbach.

Hanna Kosowska zaprasza na opowieść o mieszkańcach miasteczka Ger. W XIX wieku Ger, czyli Góra Kalwaria była pulsującym centrum dwóch religii – katolickiej (z licznymi klasztorami, kościołami, kaplicami) i judaizmu. Ger stało się jednym z najważniejszych ośrodków chasydyzmu w Polsce. W II połowie XIX w zaczęli tu licznie przybywać zwolennicy cadyka Icchaka Meira Rothenberga – tak wyrosła dynastia Alterów. W mroźną, lutową noc 1941 r. wszystkich wywieziono do warszawskiego getta, a stamtąd do Treblinki. Zginęło tam 3270 gerskich Żydów. Ocalało niewielu. Dynastia Alterów w Polsce dobiegła kresu.

Marek Suchar zaprasza na ilustrowany zdjęciami spacer po Jerozolimie śladami Amosa Oza i bohaterów jego utworów. Zobaczymy miejsca, wśród których upłynęło dzieciństwo wielkiego pisarza, spróbujemy odtworzyć trasę jego słynnych sobotnich spacerów. Wykład upamiętnia zmarłego w 2018 roku pisarza, którego tak bardzo chcieliśmy zaprosić na nasz Festiwal.

MENTLIK GDAŃSKI

Przez kolejny rok w ramach Festiwalu ruszamy z projektem pisania powieści na blogu, którą będą tworzyć jego uczestnicy. Planujemy spotkania i wykłady poświęcone kulturze żydowskiej przedwojennego Gdańska, które poprowadzą Jakub Skrzypczak i Piotr Paziński. Przez meandry techniki pisania i udoskonalania warsztatu grupę poprowadzi Barbara Piórkowska. Projekt zakończymy odczytaniem najbardziej interesujących fragmentów podczas IX edycji Festiwalu, a potem postaramy się wydać powieść. Zapisy do projektu: mentlikgdanski@gmail.com

Więcej informacji na stronie http://zblizeniafestiwal.org/

PROGRAM VIII edycja Festiwalu Zbliżenia