„Ekspresje Wolności. Bunt i Jung Idysz – wystawa, której nie było…” otwarcie ekspozycji czasowej w Muzeum Miasta Łodzi

Fot. Muzeum Miasta Łodzi/FB

W Pałacu Izraela Poznańskiego otwarta została wyjątkowa wystawa czasowa „Ekspresje Wolności. Bunt i Jung Idysz – wystawa, której nie było…”, której kuratorami są Adam Klimczak z Muzeum Miasta Łodzi oraz Teresa Śmiechowska z Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie. Głównym założeniem ekspozycji jest ukazanie dzieł twórców z poznańskiej grupy Bunt oraz łódzkiej Jung Idysz. Sto lat temu miały one zostać zaprezentowane w ramach wspólnej wystawy, do której jednak nigdy nie doszło.

Otwarcie zainauguruje 100. rocznicę powstania grupy Jung Idysz, będące najważniejszym wydarzeniem, podkreślającym znaczenie twórczości tych artystów zarówno dla kultury lokalnej, jak i europejskiej. Wpisuje się zarazem w obchody 75-lecia likwidacji getta w Łodzi i upamiętnienia zamordowanych twórców z łódzkiej grupy Jung Idysz.

– Wystawa jest projektem, zrealizowanym dzięki zaangażowaniu wielu osób i współpracy z wieloma instytucjami. Zaprezentowanych zostało ponad sto prac żydowskiej awangardy artystycznej, pozyskanych z muzeów, galerii, bibliotek oraz od osób prywatnych z Polski i Europy, m.in. z Poznania, Warszawy, Krakowa, Berlina, Paryża, Londynu czy Poczdamu. To największe wydarzenie wystawiennicze w kalendarzu kulturalnym Łodzi w 2019 roku – mówi Barbara Kurowska, Dyrektor Muzeum Miasta Łodzi.

W świetle najnowszych badań i odkryć ukazane zostały związki poznańskich twórców z rodzącym się w Łodzi kolektywem, skupiającym artystów i pisarzy żydowskich. Pierwsza łódzka grupa awangardowa miała swoją oficjalną inaugurację w 1919 roku, ale relacje członków ugrupowania z istniejącą w Europie i rodzącą się w Polsce awangardą zawiązały się już w przededniu uzyskania przez Polskę niepodległości. Wówczas formowały się międzykulturowe przyjaźnie, powstawały pierwsze projekty wspólnych działań i prezentacji obydwu grup. Choć bezpośrednia współpraca pomiędzy członkami Jung Idysz i Buntu trwała krótko (1919-1920), zawiązane wówczas znajomości były podtrzymywane w kolejnych latach.

– Prezentowane dzieła artystów z obu ugrupowań obejmują czas od lat 10. XX wieku, poprzez dwudziestolecie międzywojenne, do okresu po 1945 roku. Na osi czasu przedstawiamy unikatowe obrazy, rysunki, grafiki, płaskorzeźby, plakaty, fotografie i oryginalne wydawnictwa z epoki, autorstwa m.in. Jankiela Adlera, Henocha Barcińskiego, Mosze Brodersona, Marka Szwarca, Poli Lindenfeld, Idy Brauner, Henryka Berlewiego, Jerzego Hulewicza, Stanisława Kubickiego, Władysława Skotarka i Stefana Szmaja – podkreśla Adam Klimczak, kurator wystawy. – Ponadto przygotowaliśmy specjalny projekt Hommage dla Jung Idysz, prezentujący współczesne przykłady działań twórców polskich i zagranicznych w innych przestrzeniach Łodzi, m.in. w Galerii Wschodniej.

Łódzka grupa Jung Idysz w 1919 roku wydała trzy zeszyty (sześć numerów; były to jedyne wydawnictwa) literacko-artystycznego pisma „Jung Idysz”, zawierającego „wiersze słowem i grafiką”, w których oprócz utworów artystów i poetów z Łodzi, m.in. M. Brodersona, M. Szwarca, J. Adlera, P. Lindenfelda, I. Kacenelsona, H. Barcińskiego, I. Braunera, S. Blata, opublikowano teksty twórców z innych ośrodków (Uri Cwi Grinberg, M. Nadir, M. Rawicz, I. Sztern).

Na końcowej stronie trzeciego, ostatniego zeszytu (nr 3– 4– 6), który ukazał się na przełomie listopada i grudnia 1919 roku, w rubryce „U nas:” w ogłoszeniach różnych pojawiła się zapowiedź wspólnej wystawy Jung Idysz i poznańskiego Buntu, która jednak ostatecznie nie została sfinalizowana.

– Aranżacja nie jest odzwierciedleniem zamysłu awangardowych twórców żydowskich sprzed stu lat, ponieważ nie znamy szczegółów tamtejszej koncepcji. Jest to pewna realizacja kuratorska, oscylująca wokół efemerycznej współpracy artystycznej obu ugrupowań, której konsekwencje w sztuce są widoczne do dziś – wyjaśnia Teresa Śmiechowska z Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma, współkuratorka wystawy.

– To nie tylko spełnienie wystawienniczej wizji niezrealizowanej sto lat temu. To podkreślenie znaczenia roli Łodzi jako miasta, w którym rozwijała się polska awangarda – dodaje Adam Klimczak, kurator wystawy.

Ważnym przedsięwzięciem nawiązującym do wystawy jest wydany przez Muzeum Miasta Łodzi unikatowy reprint (sto numerowanych egzemplarzy) – trzech zachowanych oryginalnych wydawnictw „Jung Idysz”, zawierający całość literackiego materiału almanachu z 1919 roku, który został po raz pierwszy w historii przetłumaczony z języka jidysz na języki polski i angielski przez wybitne tłumaczki z Polski i z Izraela.

Przedruk jest wynikiem współpracy badaczy twórczości Jung Idysz z różnych ośrodków akademickich oraz instytucji w Polsce i za granicą, związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego polskich Żydów.

W związku z otwarciem wystawy Muzeum Miasta Łodzi planuje szereg wydarzeń towarzyszących. Będzie to m.in. specjalna oferta edukacyjna dla grup zorganizowanych, warsztaty graficzne dla uczestników indywidualnych, które poprowadzi kolektyw graficzny Distort Visual – Aleksandra Ilkiewicz i Przemysław Hoffer; cykl oprowadzań kuratorskich, a także wydarzenie specjalne „Sploty awangardy – poznański Bunt i łódzki Jung Idysz” – oprowadzanie po wystawie połączone ze spacerem miejskim.

Ekspozycję „Ekspresje Wolności. Bunt i Jung Idysz – wystawa, której nie było…” będzie można oglądać do 29 września 2019 roku w galerii wystaw czasowych w Pałacu Izraela Poznańskiego – siedzibie głównej Muzeum Miasta Łodzi przy ulicy Ogrodowej 15.