“Na wiele pytań nie znaleźliśmy ostatecznych odpowiedzi”. Katalog druków ulotnych wydany przez Bibliotekę Narodową

Świat niewiele się zmienia. Albo to raczej my niewiele się zmieniamy. Patrząc na zestawienie w katalogu „Żydowskie druki ulotne w Siedlcach, Chełmie, Białej Podlaskiej 1919-1931”, zauważymy, że na kobietach najlepiej znali się mężczyźni, a sprawy wiary (lub jej braku) traktowane były z identyczną surowością, co dzisiaj.

To, co zwraca uwagę w książce wydanej właśnie przez Bibliotekę Narodową, to przede wszystkim strona graficzna plakatów i afiszy. Technika, jaką wówczas dysponowano, nie ma szans z dzisiejszymi możliwościami – oprogramowanie komputerowe, sposoby druku i dystrybucji sprawiają, że tamte czasy możemy zostawić daleko w tyle. Ale może właśnie dlatego, sięgając po te dawne produkcje, nie potrafimy oprzeć się ich urokowi. W prostocie tkwi ich siła.

W małych miastach wciąż stoją zardzewiałe tablice ogłoszeń, na których wieszało się plakaty i ważne dla mieszkańców informacje. Dziś plakatami obwieszone są wszystkie możliwe miejsca, a wielkie reklamowe płachty zasłaniają całe ściany budynków. Szyldy „czekające na twoją reklamę” wystają z każdego podwórka, zasłaniając nam świat, bo trudno go dojrzeć spod zachęt do kupna kolejnego produktu.

Dlatego lubię tablice ogłoszeniowe w małych miastach, ustawione przy rynku lub urzędzie, i sama się przy nich zatrzymuję, by zobaczyć co ciekawego w danej miejscowości się dzieje. A dzieje się (nawet w czasie pandemii) wcale nie mniej niż w wielkich miastach.

Biblioteka Narodowa zebrała takie właśnie afisze, które sto lat temu wieszali Żydzi w Siedlcach, Chełmie i Białej Podlaskiej. Społeczności żydowskie stanowiły tam znaczny odsetek mieszkańców i miały duży wpływ na życie społeczne i kulturalne. Dziś – niestety – coraz mniej śladów tego życia pozostało. Dlatego każda inicjatywa służąca ich utrwaleniu zasługuje na uwagę.

Plakaty pisane są zarówno w jidysz, jak i po polsku (z wyjątkiem afiszy dotyczących spraw wewnętrznych gminy żydowskiej, bo te są jedynie w jidysz). Znalazły się wśród nich zaproszenia na odczyty, prelekcje, wieczorki taneczne, spotkania z lokalnymi politykami, wiece i zebrania różnych organizacji. Jest zastanawianie się nad „nowoczesną kobietą” (wykład wygłoszony rzecz jasna przez mężczyznę) oraz rozważania o ateizmie – czym jest religia, czy jest sprawą prywatną, jakie są jej moralne i etyczne zasady. Podobne debaty odbywają się nadal, co oznacza, że na wiele pytań nie znaleźliśmy ostatecznych odpowiedzi, a od wielu stereotypów nie zdołaliśmy się uwolnić.

Katalog wydany przez Bibliotekę Narodową przyda się nie tylko miłośnikom lokalnej historii, którzy zechcą przyjrzeć się życiu kulturalno-politycznemu swoich miejscowości, ale też grafikom i artystom. Powrót do przeszłości może być pod tym względem niezwykle cenny, nie tylko z powodu sentymentu odbiorców, ale też pewnego ładu estetycznego, którego wydaje się brakować współcześnie.

Katalog „Żydowskie druki ulotne w Siedlcach, Chełmie, Białej Podlaskiej 1919–1931”; Barbara Łętocha, Aleksander Messer, Izabela Jabłońska, wyd. Biblioteka Narodowa

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!

About the Author

Katarzyna Markusz
Dziennikarka zajmująca się historią i kulturą polskich Żydów. Redaktor naczelna Jewish.pl.