Wikipedia odebrała, a potem oddała Singerowi żydowskość

Ławeczka Singera w Biłgoraju, fot. Przemysław Czopor, CC BY 3.0

Wikipedia jest polem, na którym Polska Polityka Historyczna radzi sobie coraz sprawniej. Zmienia historię i rzeczywistość. Przez kilka tygodni toczyła się tam internetowa bitwa o biografię Izaaka Baszewisa Singera, któremu polski użytkownik odmawiał w pierwszym rzędzie żydowskości, określając go przede wszystkim jako polskiego pisarza. Mimo że ten nie pisał po polsku, ale w jidysz.

Angielskojęzyczna Wikipedia opisywała do niedawna Singera, jako polsko-amerykańskiego pisarza. Informacja o jego żydowskości była podawana niżej w tekście. Teraz możemy przeczytać, że Singer to “urodzony w Polsce, żydowsko-amerykański pisarz”. Droga do tej zmiany była długa i pełna emocji.

David Stromberg jest literaturoznawcą i pisarzem. To on starał się poprawić biogram Singera. Uniemożliwiał mu to 22-letni Oliwer Szydłowski, Polak studiujący w Australii. Kiedy Stromberg polskość Singera zamieniał na żydowskość, Szydłowski niemal natychmiast przywracał poprzednią wersję. Doszło do tego, że konto Stromberga zostało zablokowane. Wszystko to zgodnie z zasadami Wikipedia, które Szydłowski znał znacznie lepiej i potrafił wykorzystać.

Jak pisze JTA, według Stromberga profil polskiego studenta sugerował, że może on należeć do ruchu polskich ultranacjonalistów, którzy na Wikipedii walczą o poprawę postrzegania polskiej historii. Szydłowski zdecydowanie zaprzecza takim powiązaniom. Na jego profilu widać, że został odznaczony za wkład w powiązane z Polską artykuły przez Piotra Koniecznego, pseudonim Piotruś. Historia działań tego użytkownika została już opisana m.in. przez Gazetę Wyborczą. Jest on jedną z osób zaangażowanych w opisywanie haseł dotyczących Jedwabnego, Sprawiedliwych, czy ratowania Żydów przez Polaków.

“Czytelnicy Wikipedii, którzy zagłębią się w lekturę hasła „Ratowanie Żydów przez Polaków w czasie Holokaustu” („Rescue of Jews by Poles during the Holocaust”) dojdą szybko do wniosku, że Polacy są wyjątkowym narodem; narodem który – w odróżnieniu od innych – jest niejako w sposób naturalny skłonny do czynienia dobra. W podrozdziale „wprowadzenie” („Background”) przeczytamy m.in., że „Polakom ratującym Żydów zagrażali niechętni sąsiedzi, polsko-niemieccy Volksdeutsche, pro-hitlerowscy Ukraińcy, jak również szantażyści znani jako szmalcownicy razem z żydowskimi kolaborantami tzw. Żagiew i ‘13’. Katolickich ratujących zdradzali również pod przymusem Żydzi schwytani przez niemiecką policję i przez Gestapo w wyniku czego hitlerowcy wymordowali całe polskie siatki pomocy” – czytamy w Wikipedii. O tym czy nie-katolickich ratujących (vide Sprawiedliwi prawosławni i unici) Żydzi również wydawali w ręce Gestapo – Wikipedia milczy. W końcu nie-katolicy, to nie-Polacy, a więc to już nie nasza bajka. Przesłanie całego akapitu jest jasne – Polacy ratowali, a głównym zagrożeniem dla ratujących Polaków byli niezdefiniowani narodowo „sąsiedzi”, Volksdeutsche, pro-hitlerowscy Ukraińcy, pozbawieni przynależności narodowej szmalcownicy oraz sami Żydzi – działający pojedynczo bądź w sposób zorganizowany. W jaki sposób agenturalna żydowska ”13” Gancwajcha, która działała w getcie warszawskim przed wielką wywózką z lata 1942 mogłaby szkodzić Polakom ratującym Żydów po likwidacji getta – tego nam „redaktorzy” Wikipedii nie chcą wyjaśnić. Na poparcie swych przekłamań „Nihil Novi”, „Volunteer Marek” oraz „Piotrus” odsyłają nas do wydanej w 1988 r. pracy niejakiego Wacława Zajączkowskiego pt. „Chrześcijańscy męczennicy miłosierdzia”. („Christian Martyrs of Charity Washington, D.C.: S.M. Kolbe Foundation.) – kolejnej hagiografii złożonej na ołtarzu narodowego, polskiego, męczeństwa”.

Tak rok temu opisywał działalność polskich użytkowników Wikipedii prof. Jan Grabowski.

Stromberg nadal walczył o uznanie żydowskości Singera, na co Szydłowski odpowiadał mu, że przymiotnik “żydowski” nie jest związany z narodowością, a tylko taki opis może znaleźć się w czołówce biogramu na Wikipedii. Podkreślał cały czas, że chodzi mu jedynie o uszanowanie zasad internetowej encyklopedii.

Naukowiec postanowił zgromadzić grupę Wikipedystów, którzy będą poprawiać notkę dotyczącą Singera. Szydłowski cały czas wycofywał ich zmiany, dodając – jak podaje JTA – coraz bardziej zgryźliwe komentarze, np. “Nie ma takiej narodowości jak żydowska. Czy trudno to zrozumieć?”.

W końcu, po długiej batalii, udało się Singerowi przywrócić żydowskość na Wikipedii.

Szydłowski, w rozmowie z JTA, argumentował, że Singer nie tylko był Polakiem pod względem narodowości, ale też Polska odegrała dużą rolę w jego twórczości.

Singer urodził się w 1903 w Leoncinie, leżącym wtedy nie tyle w Polsce, co w Królestwie Polskim, będącym pod rządami Cesarstwa Rosyjskiego. Nie był to wolny kraj, nie była to samorządna Polska. Tę wolność Rzeczpospolita odzyskała dopiero w 1918 r. Jeżeli traktować Królestwo Polskie jako Polskę, to czy tak samo należy traktować Generalne Gubernatorstwo utworzone przez Niemców?

Singer wyjechał z rodzicami do Ameryki w latach 30. Jednym z powodów takiej decyzji był antysemityzm. Żydzi nie byli uważani za pełnoprawnych obywateli. Co z tego, że mieli obywatelstwo, skoro nie mogli liczyć na identyczne z etnicznymi Polakami traktowanie? Drogi ich karier zawodowych był ograniczone, a stopniowo wprowadzano nowe zakazy – na uniwersytetach, w zakładach pracy, w państwowych instytucjach. Polska nie chciała Żydów, a ich wyjazd traktowała przychylnie. Dlaczego teraz ci znienawidzeni przez ówczesną większość Żydzi mają być zapisywani do polskości?

Co do twórczości Singera, to pisał on nie tyle o Polsce, co o polskich Żydach, o świecie jidysz, który przestał istnieć w wyniku II wojny światowej. Starał się w swoich książkach ocalić rzeczywistość, za którą tęsknił. I to nie była tęsknota za Polską, jako krajem, ale za żydowskimi dzielnicami, w których się wychował.

Szydłowski podaje, że sam ma żydowskie korzenie. Jednak biogram Singera nie jest jedynym, z którego usunął żydowskość. Podobnie było z informacją o Reni Spiegel, autorce pamiętnika z okresu Holokaustu. Tu również argumentował, że bycie Żydem to nie obywatelstwo czy narodowość i dlatego nie może być zamieszczane na początku biografii. Obecnie wpis dotyczący Reni zawiera tę informację.

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!

About the Author

Katarzyna Markusz
Dziennikarka zajmująca się historią i kulturą polskich Żydów. Redaktor naczelna Jewish.pl.