Sekretarz Stanu USA za wsparciem działań na rzecz restytucji

Cmentarz żydowski w Krakowie

WJRO, Światowa Organizacja na Rzecz Restytucji, opublikowała list od Sekretarza Stanu USA, Antony’ego Blinkena. Polityk oświadczył, że będzie traktował priorytetowo rozwiązanie problemów związanych z restytucją mienia z czasów Holokaustu oraz wsparcie dla ocalałych.

“List sekretarza Blinkena to podkreślenie priorytetów administracji Bidena dotyczących wsparcia dla ocalałych z Holokaustu i społeczności żydowskich zniszczonych przez Holokaust” – podkreśla Gideon Taylor, prezes ds. operacyjnych WJRO. “Nadszedł czas, by rozwiązać nierozwiązane kwestie własności z czasów Holokaustu. Czekamy na współpracę z administracją Bidena w poszukiwaniu sprawiedliwości dla ocalałych z Holokaustu i ich rodzin”.

Blinken w liście do Taylora zaznaczył, że jest nieakceptowalne, by restytucja lub zapewnienie rekompensat za własność przejętą w czasie Holokaustu, pozostawała sprawą niezakończoną w tak wielu krajach. Wspomniał o raporcie JUST, nazywanym w Polsce “ustawą 447“. Amerykański Departament Stanu w ubiegłym roku opublikował raport, dotyczący działań innych krajów, w tym Polski, podejmowanych w związku z restytucją mienia. Dokument, którego tak obawiała się skrajna prawica, zawiera podsumowanie dotychczas podjętych przez rządy działań, ale nie wysnuwa żadnych sugestii czy żądań dotyczących przyszłości.

W 2009 r. 46 krajów podpisało deklarację terezińską, w której zobowiązało się do pomocy ocalonym z Zagłady Żydom, prowadzenia edukacji na temat zbrodni nazistowskich oraz regulacji prawnej majątku ofiar Holokaustu. Amerykanie postanowili sprawdzić, jak idee tej deklaracji są wypełniane w państwach, które ją przyjęły. Dlatego w 2018 r. prezydent Donald Trump podpisał ustawę JUST, nakładającą na Departament Stanu obowiązek przygotowania reportu w tej sprawie. Dokument podpisał Michael Pompeo, sekretarz stanu USA.

“Chociaż polski rząd utrzymuje, że wdrożył szeroko zakrojone ustawodawstwo, Polska jest jedynym państwem członkowskim Unii Europejskiej, w którym występują istotne kwestie majątkowe dotyczące czasów Holokaustu, a które to państwo nie przyjęło kompleksowej ustawy o restytucji własności prywatnej” – napisano w raporcie. “Ocaleni z Holokaustu i ich potomkowie, będący obywatelami amerykańskimi, twierdzą, że procesy odzyskania ich własności prywatnej za pośrednictwem polskiego systemu sądowego lub w drodze ugód z samorządami są długotrwałe, uciążliwe, kosztowne i w dużej mierze nieskuteczne”.

Amerykański raport przypomina umowę między Polską a USA z 1960 r., na mocy której władze RP wypłaciły Stanom Zjednoczonym 40 mln dolarów na pokrycie strat majątkowych obywateli USA w czasie wojny. Jak podkreślono, dotyczyło to jedynie osób, które w czasie działań wojennych były obywatelami amerykańskimi. Umowa nie obejmowała tych, którzy mieli polskie obywatelstwo w czasie, gdy ich mienie zostało zajęte, a dopiero później wyemigrowali do Stanów i stali się obywatelami USA. To wyklucza z umowy większość polskich ocalonych z Holokaustu i ich rodziny.

W 1999 r. Polska przygotowała ustawę dotyczącą własności prywatnej, jednak miała ona być stosowana jedynie do osób posiadających polskie obywatelstwo. Projekt został zawetowany przez ówczesnego prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.

Polski rząd poinformował autorów raportu, że do kwietnia 2019 r. wypłacił łącznie 2,29 miliarda dolarów odszkodowań wnioskodawcom “różnej narodowości” (kwota ta dotyczy nie tylko wypłaty pieniędzy ale również fizycznego zwrotu mienia). Z tej liczby około 1,2 mld dolarów (4,5 mld zł) odnosiło się do mienia zabużańskiego, a 338,7 mln dolarów (1,2 mld zł) budynków w Warszawie. Nie wiadomo ilu wnioskodawców to ofiary Holokaustu lub ich spadkobiercy.

Biały Budynek przy ul. Twardej 6 w Warszawie, siedziba Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, 2018

Raport Departamentu Stanu wspomina też o mieniu przekazywanym kościołom i związkom wyznaniowym, w tym Związkowi Gmin Wyznaniowych Żydowskich, oraz o cmentarzach i działaniach podejmowanych na rzecz ich ochrony przez polskie państwo.

Blinken zapewnia, że strona amerykańska będzie kontynuować pracę z krajami, które jeszcze nie rozwiązały kwestii restytucji i pomagać im w “spełnieniu zobowiązań z Deklaracji Terezińskiej z 2009 r.”

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!