Drewniana synagoga wzbogaciła skansen w Sanoku

Synagoga w Sanoku, fot. Sławomir Pastuszka

Od czwartku w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku można zwiedzać nowy obiekt – rekonstrukcję drewnianej synagogi z Połańca.

Pomysł budowy zrodził się w 2011 r., kiedy sanockie muzeum gościło ekipę tworzącą dla Muzeum POLIN replikę sklepienia synagogi z Gwoźdźca.

„Obserwowaliśmy pracę cieśli, którzy tradycyjnymi metodami rekonstruowali to sklepienie. Pomyślałem wtedy, że możemy pójść dalej i odtworzyć całą synagogę” – mówił podczas otwarcia dyrektor muzeum Jerzy Ginalski. „Pomysł dojrzewał przez trzy lata, prace rozpoczęły się w 2014 roku”.

Pracownicy muzeum bezskutecznie poszukiwali planów drewnianej synagogi z okolic Sanoka. Ostatecznie postanowili zrekonstruować synagogę z oddalonego o 145 km Połańca. W tym przypadku w Instytucie Sztuki PAN oraz Zakładzie Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej zachowała się dokumentacja, która pozwoliła odtworzyć budynek, część wyposażenia wnętrza oraz polichromie.

„Ta synagoga nie znajdowała się w Galicji, jednak nawiązywała do budownictwa z naszych terenów” – wyjaśnił Jerzy Ginalski.

Synagoga w Połańcu powstała prawdopodobnie nie później niż w trzeciej dekadzie XVIII w. Był to budynek drewniany, na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach podstawy 10,80 x 10,50 m, zaprojektowany w układzie wzdłużnym, ze znajdującą się nad wejściem częścią dla kobiet. Synagoga została zniszczona w 1943 r., jej wyposażenie rozgrabiono.

Synagoga w Sanoku, fot. Sławomir Pastuszka

„W ubiegłym roku niemal cudem udało się nam odzyskać pochodzący z tej synagogi nadpalony fragment Tory. Ta Tora dziś znajduje się we wnętrzu obiektu” – dodał Jerzy Ginalski.

Nad całością projektu rekonstrukcji czuwała kustosz Renata Kinga Jara. Pracami budowlanymi kierowali Aleksander Wojtowicz, Arkadiusz Kryga i Zbigniew Piętoń. Polichromie to dzieło Krystyny i Łukasza Stawowiaków z pracowni „Krak-Konst”, a witraże wykonało Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie. Konsultacji z zakresu tekstów hebrajskich udzielał Jacek Proszyk.

Mezuzę przy wejściu do synagogi przytwierdzili rabin Pinchas Pomp z centrum chasydzkiego w Dynowie oraz Jerzy Ginalski.

Otwarciu obiektu towarzyszyły występ piosenkarki Urszuli Makosz oraz konferencja „W kręgu synagogi. Judaika w muzeach na wolnym powietrzu”.

Na terenie obecnej Polski z licznych przed wojną synagog drewnianych zachował się tylko dom modlitwy w Wiśniowej. Jest to jednak obiekt o bardzo prostej architekturze, którego bryła nie różni się od wiejskich chałup, pozbawiony oryginalnych elementów wyposażenia wnętrza.

Oprócz wspomnianej repliki sklepienia i bimy synagogi w Muzeum POLIN, w 2015 r. w Biłgoraju w „Mieście na szlaku kultur” odtworzono budynek drewnianej synagogi z Wołpy.

Krzysztof Bielawski

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!