PARDES FESTIVAL — Spotkania z Kulturą Żydowską w Kazimierzu Dolnym to cykl wydarzeń przywracających wielokulturowe bogactwo Kazimierza Dolnego i Lubelszczyzny. W trakcie festiwalu wędrujemy ścieżkami żydowskimi po Lubelszczyźnie, odkrywamy duchowe i materialne bogactwo wielokulturowej Polski, poznajemy tradycje i kulturę żydowską, także w szerszym europejskim kontekście. Fundacja Spichlerz Kultury, organizator festiwalu, zaprasza do udziału w spotkaniach z niezwykłymi gośćmi festiwalowymi w nieśpiesznym rytmie późnego lata.
Spacer śladami polsko-żydowskiej kolonii artystycznej w Kazimierzu nad Wisłą otworzy tegoroczny program festiwalowy (22 sierpnia, środa, godz.11.00, zbiórka przed Kamienicą Celejowską).
Tak o kolonii artystycznej w Kazimierzu Dolnym pisze prof. Jerzy Malinowski w przedmowie do katalogu „W Kazimierzu Wisła mówiła do nich po żydowsku… Malarze żydowscy w kazimierskiej kolonii artystycznej” (wydawca: Muzeum Nadwiślańskie, Kazimierz Dolny 2008):
Kulturę tego środowiska do II wojny światowej tworzyli malarze (literaci, także fotograficy i filmowcy) polskiego i żydowskiego pochodzenia. […] Kazimierz przyciągał uwagę odległą średniowieczną tradycją, sięgającą króla Kazimierza Wielkiego i Esterki – jego żydowskiej kochanki, polskimi flisakami i żydowskimi kupcami, architekturą łączącą perły renesansu z chasydzkim sztetlem, którego niepowtarzalny nastrój przekazały słynne żydowskie filmy – „Dybuk” i „Jideł gra skrzypcach”. W okresie międzywojennym Kazimierz – obok Zakopanego – był jednak najważniejszą kolonią artystyczną w Polsce. Stał się głównym celem artystycznych wyjazdów warszawskich artystów. Jednak jego specyfikę (w przeciwieństwie do Zakopanego) określał polsko-żydowski charakter. Było to bowiem jedyne w Polsce miasto, w którym Polacy i Żydzi tworzyli artystyczną wspólnotę.
W trakcie Pardes Festival powracamy do mitycznego sztetla i poznajemy mikrokosmos wielokulturowych miast i miasteczek w dawnej Polsce. W podróż szlakiem wielkokulturowych miasteczek dawnego Królestwa Polskiego wyruszamy z dr Pawłem Fijałkowskim z Żydowskiego Instytutu Historycznego. Pamięć międzywojennego wielokulturowego Łukowa przywoła dr Krzysztof Czubaszek, a o przedwojennym Lublinie i Kazimierzu nad Wisłą utrwalonych na zdjęciach Edwarda Hartwiga opowie Joanna Zętar z Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.
Z tekstu Katarzyny Szeloch opublikowanym w Kurierze Lubelskim: “[…] Pan Edward pamięta przedwojenną ulicę Lubartowską. Dorożki wypełnione Żydami z pejsami, w rytualnych strojach i białych skarpetkach: – Uwieczniłem na zdjęciach jeden z najpiękniejszych tematów, Żydzi w dorożkach siedzieli przylepieni do siebie, nigdy nie śpieszyli się, chodzili powoli. Wodę nosili w drewnianych nosidłach. To były piękne tematy. Pewnego razu odwiedził go pewien Żyd i poprosił o zrobienie zdjęć z otwarcia joszibotu, wyższej uczelni rabinackiej przy Lubartowskiej: – Na ręce miałem przepustkę z gwiazdą, teren otoczony był drutem kolczastym…Fotografował całe Podzamcze, dzielnicę żydowską. Niestety, żadne z tych zdjęć nie ocalało: – Bomba spadła na Hotel Europejski, gdzie – na tyłach mój ojciec miał zakład…”
Tradycyjnie już organizatorzy zapraszają do klimatycznego Folwarku Walencja na urokliwe „Popołudnie ze Śliwką” (23 sierpnia, czwartek). Fundacja Spichlerz Kultury chciałaby przywrócić śliwce należne jej miejsce wśród wielu innych atrakcji kazimierskich i uczynić spoiwem dawnych i dzisiejszych czasów.
O śliwce w Kazimierzu nad Wisłą pisał Tadeusz Pruszkowski, twórca kazimierskiej kolonii artystycznej: Mam wrażenie, że [Kazimierz] stanie się miastem figurującym w Bedekerze jako miasto wytwarzające obrazy i śliwki, podobnie jak Bruksela – koronki, a Łódź towary łokciowe”. W śliwkowym programie m.in. gawęda Grzegorza Miliszkiewicza kustosza z Muzeum Wsi Lubelskiej: O śliwkach, sadach owocowych i Żydzie-dzierżawcy sadów w II Rzeczpospolitej. Smak i zapach śliwek (także wędzonych!), aromat wypieków śliwkowych i innych owocowych smakołyków i niespodzianka muzyczna na żydowską nutę wypełnią Popołudnie ze Śliwką w Folwarku Walencja.
Ważny wątek programu festiwalowego stanowi tematyka mniejszości narodowych i etnicznych zamieszkujących współcześnie Polskę. Skomplikowany splot polsko-ukraińsko-żydowski przybliży cykl spotkań o tematyce ukraińskiej: prelekcja profesora Andrzej Zięby (UJ) poświęcona historii stosunków polsko-ukraińsko-żydowskich od połowy XVII do końca XVIII w., film „Dybuk. Rzecz o wędrówce dusz”, a po filmie rozmowa z jego twórcami wzbogacona komentarzami profesora Andrzeja Zięby (24 sierpnia, piątek).
Festiwalowe sobotnie przedpołudnie (25 sierpnia) wypełnią dwie prezentacje multimedialne poświęcone wybitnym artystom pochodzenia żydowskiego. Katarzyna Wąs przybliży twórczość urodzonej w Warszawie, w zasymilowanej żydowskiej rodzinie, słynnej malarki Meli Muter (1876-1967). Monika Nowakowska przybliży postać urodzonego w Łodzi wybitnego malarza, Zygmunta Szretera (1899-1977), syna Maksa Schretera, łódzkiego fabrykanta produkującego tkaniny i wnuka ozorkowskiego sukiennika.
W sobotnie popołudnie festiwalowe, 25 sierpnia, w programie: zwiedzanie kolekcji judaików w zbiorach Muzeum Nadwiślańskiego, prezentacja kolonii artystycznej w Krzemieńcu i spacer śladami żydowskimi w Kazimierzu nad Wisłą.
Na wyjątkowy program muzyczny szóstej edycji Pardes Festival składają się trzy wieczorne koncerty: 23, 24 i 25 sierpnia – wszystkie trzy w Teatrze Klepisko w Skowieszynku pod Kazimierzem:
23 sierpnia (czwartek), godz.21.00 na scenie Teatru Klepisko wystąpi znakomita Kapela Niwińskich z projektem „Czas wesela”.
24 sierpnia (piątek), godz. 21.00 zagra fenomenalny zespół Hańba!, laureat Paszportu „Polityki”.
Na finał festiwalu w sobotę 25 sierpnia, godz. 20.00 w Teatrze Klepisko wystąpi charyzmatyczny zespół Yaron Trio. Liderka i wokalista zespołu, Agnieszka Mendel, zaśpiewa w jidysz, po hebrajsku i w ladino.
Zapraszamy! Sprzedaż biletów przed koncertami w Teatrze Klepisko.
Pardes Festival – Spotkania z Kulturą Żydowską 22-26 sierpnia
Patroni honorowi: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Zachęcamy do śledzenia festiwalowego facebooka: https://www.facebook.com/PardesFestival/
