Broń powstańca warszawskiego pomiędzy macewami?

Fot. Michał Laszczkowski

Na cmentarzu żydowskim w Warszawie znaleziono pistolet. Prawdopodobnie pochodzi z czasów Powstania.

Od 2020 r. na cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej są prowadzone prace archeologiczne. Ich celem jest oczyszczenie i uporządkowanie kwatery numer 1, w której znaczna część nagrobków jest połamana i zasypana ziemią.

Dziś w warstwie humusu archeolodzy znaleźli zardzewiały pistolet. Jak się okazało, to produkowany w latach 1900-1910 Browning FN 1900. Bezzwłocznie wezwano patrole policji i wojska. Pistolet zostanie sprawdzony pod względem bezpieczeństwa i przekazany do Mazowieckiego Urzędu Konserwatora Zabytków, który zdecyduje o jego dalszym losie.

„Podczas Powstania Warszawskiego na cmentarzu toczyły się zacięte walki. Pistolet prawdopodobnie należał do jednego z powstańców” – mówi dr Michał Laszczkowski, prezes Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, która prowadzi na cmentarzu prace konserwatorskie, porządkowe i archeologiczne.

W ubiegłym roku w tej samej kwaterze natrafiono na pocisk z niemieckiego granatnika.

„Zarówno sama historia cmentarza, ludzi na nim pochowanych, czy odkrywane artefakty powodują, że poważnie zaczynamy myśleć o stworzeniu muzeum tego cmentarza” – dodaje Michał Laszczkowski.

Od 6 do 11 sierpnia 1944 r. na cmentarzu walczyli żołnierze Kedywu Armii Krajowej i 9 Armii niemieckiej. Cmentarz służył jako miejsce przyjmowania alianckich zrzutów. Te dramatyczne chwile opisał Wojciech Szymanowski, ps. „Synon” z kompanii AK „Maciek”: „Zebrałem chłopców i powędrowałem na kirkut […]. Około 4 nad ranem budzi mnie ruch w naszym grobowcu […]. Szkopi nacierają coraz mocniej. We czwórkę utrzymujemy cały napór, rzucamy granaty. Ogień niemiecki coraz silniejszy i celniejszy, kule brzęczą coraz bliżej. Ukryci za płytami grobowców odpowiadamy seria za serią z peemów. Mój pomnik jest już cały połupany od kul”.

Prace archeologiczne są prowadzone na zlecenie Fundacji Dziedzictwa Kulturowego we współpracy z Wydziałem Archeologii UW, firmą Wykop na Poziomie oraz Gminą Wyznaniową Żydowską w Warszawie. Odbywają się pod nadzorem Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy, a finansowane są z zysków z inwestowania funduszu wieczystego zasilonego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Krzysztof Bielawski

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!