Inne spojrzenie: III Przegląd Filmów o Tematyce Żydowskiej w Poznaniu

Film "Seder Masochizm"

W Poznaniu rozpoczyna się Trzeci Przegląd Filmów o Tematyce Żydowskiej, który potrwa od 5 do 10 listopada. Organizatorzy zapewniają, że nie będą unikać nawet najbardziej problematycznych tematów – również związanych z polityką kulturalną.

Tegoroczna retrospektywa Orena Rosenfelda to próba zwrócenia uwagi polskiej publiczności na twórczość reżysera filmów dokumentalnych, który nie stroni od przedstawiania nawet i najtrudniejszych problemów Bliskiego Wschodu. Jest przy tym twórcą niezależnym, prowadzącym firmę produkcyjną Holyland Productions.

Rosenfeld to czujny obserwator rzeczywistości. Unika stronniczości, moralizatorstwa, wpływania na odbiorcę. Takie podejście zyskało uwagę BBC czy National Geographic, a Rosenfeldowi udało się skierować karierę na międzynarodowe tory, trafiając ze swoimi filmami do publiczności na całym świecie.

W czasie retrospektywy zostanie zaprezentowany jego „Hummus!”, czyli kultowy już dokument o tzw. dobrej wojnie, bo spożywczej i bezkrwawej – oddającej ambicje bliskowschodnich szefów kuchni, by robić tę potrawę najlepiej na świecie. I choć w Polsce wielokrotnie prezentowano właśnie ten film, dorobek Rosenfelda jest znacznie bogatszy. W „Prawdziwej Faudzie” reżyser zagląda za kulisy popularnego na całym świecie serialu „Fauda” – po to, aby wyjaśnić jego przełomowe znaczenie, a także spojrzeć na konflikt izraelsko-palestyński od dość nietypowej strony. Podobnie Rosenfeld czyni w „Arabskich wojownikach Izraela”, podsuwając nam zaskakującą relację z zaciągania się Arabów do Sił Obronnych Izraela. Dlaczego to robią? Cóż mogą nam tym zyskać? I czy zbyt wiele nie ryzykują? Próby zrozumienia tych frapujących zagadek okazują się niejednoznaczne i skomplikowane – tak złożone, jak samo społeczeństwo izraelskie. Reżyserowi będzie można zadać pytania na ten temat w Poznaniu.

Poza tym, możemy również poznać bliżej Rosenfelda jako producenta słynnego dokumentu Olly’ego Lamberta „Jeden dzień w Gazie”, w którym pieczołowicie zrekonstruowano krwawe wydarzenia z protestów 14 maja 2018 r. To wyjątkowy dokument, który zarazem nie przypadł do gustu ani izraelskiej armii, ani Hamasowi – co, jak uważają twórcy, jednoznacznie wskazuje, że dobrze wykonali swoje zadanie.

Drugą bohaterką tegorocznej edycji Festiwalu jest Nina Paley, amerykańska reżyserka filmów animowanych. To abolicjonistka praw autorskich głosząca hasło „kopiowanie to wyraz miłości”. W Polsce jest znana przede wszystkim jako twórczyni dwóch pełnometrażowych opowieści mitologicznych. W „Sita śpiewa bluesa” opowiada o Sicie – „drugoplanowej” bohaterce „Ramayany”, z perspektywy której spoglądamy na wydarzenia eposu i „historię o rozstaniu wszech czasów”. Paley nie byłaby jednak sobą, gdyby tej feministycznej dekonstrukcji nie dopełniła tym, co prywatne. I tak, czytając na nowo rozpad relacji między Ramą i Sitą, artystka spogląda zarazem na schyłek jej małżeństwa. Po tym, jak „Sita…” trafiła do dystrybucji, zarzucano Paley szarganie narodowej, indyjskiej świętości, a jej współpracownikom przylepiono etykietkę „samonienawidzących się Hindusów”. Wówczas reżyserka uznała, że przecież zna to pojęcie znacznie lepiej z własnej kultury. I tak, jako „samonienawidząca się Żydówka”, zrealizowała „Seder masochizm”, w którym mierzy się z postacią ojca, historią wyjścia Żydów z Egiptu i rytuałem wieczoru sederowego. Poza tymi filmami, podczas retrospektywy Paley obejrzymy kilkanaście jej krótkich metraży, dających wgląd w rozwój artystyczny i filozoficzny reżyserki.

Ważną postacią III Przeglądu Filmów o Tematyce Żydowskiej będzie Tomer Heymann, ważna postać dla ruchu LGBT w Izraelu. Posiada on imponujący dorobek dokumentalny. Przez lata podejmował tematy nieheteronormatywności, poczynając od czasów, gdy nie było wcale łatwo się tym zajmować. Jego publiczność mogła wraz z nim doświadczyć przemian społecznych w Izraelu. W Poznaniu zobaczymy jego kultowe „Papierowe Laleczki”, w których portretuje postaci transseksualnych performerów z Filipin, jacy przyjechali do Izraela, aby opiekować się seniorami, Żydami ortodoksyjnymi. Ten film również i dziś jest bardzo aktualny – zwłaszcza w kontekście tego, jak imigranci filipińscy obecnie traktowani są w Izraelu. Poza tym, poznamy też bliżej Heymanna jako człowieka i kochanka w „I Shot My Love”. Jego retrospektywę dopełni „Kto mnie teraz pokocha?” – nieoczywista opowieść o geju wywodzącym się z ortodoksyjnej rodziny, który – odtrącony przez najbliższych – wyjeżdża do Londynu. Gdy choruje na AIDS i walczy z samotnością, rodzina próbuje jednak odbudować przerwane więzi.

W trakcie przeglądu zobaczymy również fascynujący dokument montażowy „150 twarzy Izraela”, w którym Noit Geva – szerzej znana przede wszystkim jako montażystka dokumentów swego męża, Dana Gevy – przebadała historię kina izraelskiego. Na tej podstawie stworzyła wyjątkowy portret izraelskiego Mężczyzny – a przynajmniej taki jego wizerunek, jaki oferuje nam kino.

Autorem koncepcji przeglądu jest Marek S. Bochniarz, filmoznawca i niezależny dziennikarz kulturalny. Wydarzenie jest współfinansowane przez Urząd Miasta Poznania.