Gąbin, Kałuszyn, Kraków, Przedbórz – przywracanie pamięci o Żydach

Gąbin, fot. Piotr Dąbrowski - Fundacja Nobiscum

Tablice w Gąbinie i Krakowie, intrygujący pomnik w Kałuszynie i propozycja utworzenia Parku Żydowskiego w Przedborzu. Mijający tydzień przyniósł kolejne upamiętnienia lokalnych społeczności żydowskich i ofiar Zagłady.

We wtorek z ciekawym pomysłem wystąpiło Towarzystwo Miłośników Przedborza. W mieście trwają konsultacje dotyczące nadania nazwy jednemu z parków. Towarzystwo zaproponowało nazwanie go Parkiem Żydowskim. W liście do burmistrza działacze Towarzystwa napisali: „Przed II wojną światową na terenie parku istniała ulica Bóżnicza, która swoją nazwę przyjęła od bóżnicy żydowskiej, jaka od połowy XVIII wieku do września 1939 roku istniała w pobliżu parku, nad brzegiem rzeki Pilicy. Nadanie nazwy Park Żydowski niosłoby ze sobą walor edukacyjny, nawiązywało do historii miejsca i miasta, byłoby przypomnieniem nie tylko o istniejącej kiedyś w Przedborzu synagodze, ale przede wszystkim o społeczności żydowskiej […]. Nadaniem takiej nazwy odrobilibyśmy kilkudziesięcioletnie zaległości w upamiętnieniu przedborskich Żydów”.

Gąbin, fot. Piotr Dąbrowski – Fundacja Nobiscum

W środę dzięki staraniom Gombin Jewish Historical and Genealogical Society w centrum Gąbina odsłonięto tablicę informującą o historii miejscowych Żydów oraz o drewnianej synagodze. W odsłonięciu tablicy uczestniczyli między innymi burmistrz Krzysztof Jadczak i rabin Michael Schudrich. Ze względu na pandemię potomkowie gąbińskich Żydów nie mogli przyjechać do Polski – uroczystość oglądali online.

Kałuszyn, fot. FODZ

Oryginalny pomnik powstaje w Kałuszynie. W 2017 r. na cmentarzu żydowskim odsłonięto zaprojektowany przez Kena Goldmana pomnik, który formą przypomina zamek z dziurką do klucza. W ostatnich dniach dołączyły do niego trzy konstrukcje o zaskakującym kształcie. Jak wyjaśnia Josef Gellman, jeden z inicjatorów upamiętnienia kałuszyńskich Żydów, są one symbolicznym wypełnieniem pustki – otworu w pierwszym pomniku.

„Każdy pomnik będzie ozdobiony Gwiazdą Dawida. Na jednym znajdą się nazwiska ofiar Zagłady. Na drugim umieścimy kody QR, dzięki którym będzie można posłuchać o historii żydowskiego Kałuszyna w językach hebrajskim, angielskim lub polskim. Mam nadzieję, że polskim głosem będzie głos burmistrza Kałuszyna. Trzeci pomnik upamiętni ofiary pochowane w masowych grobach” – poinformował Josef Gellman.

Prace w Kałuszynie są możliwe dzięki zaangażowaniu Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego oraz organizacji Dr. Avraham Gamzu Kaɫuszyner Society of Israel.

W piątek w Krakowie przy ul. Podmiłów odsłonięto tablicę poświęconą więźniom obozu Judenarbeitslager II, funkcjonującego w latach 1942-1943. Za drutami obozu przebywało około 2500 Żydów, których Niemcy zmuszali do prac przy budowie linii kolejowej. Co najmniej kilkudziesięciu więźniów zostało zabitych lub zmarło. Ceremonia została zorganizowana przez Radę Dzielnicy XII Bieżanów-Prokocim, Towarzystwo Przyjaciół Prokocimia im. Erazma i Anny Jerzmanowskich oraz Młodzieżowy Dom Kultury im. K.I. Gałczyńskiego.

Krzysztof Bielawski

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!