Restauracja polichromii w domu modlitwy Cukermana

Fot. Piotr Jakoweńko

Dobiegają końca prace w dawnym domu modlitwy Cukermana w Będzinie. To jeden z nielicznych w Polsce tego typu zabytków.

Modlitewnia znajduje się na pierwszym piętrze kamienicy przy al. Hugona Kołłątaja 24, należącej w przeszłości do Nuchima Cukermana. To niewielkie pomieszczenie pierwotnie składało się z sali dla mężczyzn o powierzchni około 60 m kw. Być może nad nią, na drugim piętrze, znajdował się babiniec. Wnętrze zdobiła rozbudowana polichromia, przedstawiająca m.in. fragmenty instrumentów muzycznych, złoty stół ze Świątyni Jerozolimskiej, panoramę Jerozolimy z synagogą Hurwa oraz symboliczny grób królów z rodu Dawida.

W czasie drugiej wojny światowej Niemcy przeznaczyli dom modlitwy na magazyn. W 1948 r. spadkobiercy Nuchima Cukermana sprzedali kamienicę, a nowi właściciele zaadaptowali dom modlitwy na mieszkanie.

Pamięć o tym szczególnym miejscu odżyła dopiero w 2005 r., kiedy lokator mieszkania Tomasz Prysak i Adam Szydłowski z Urzędu Miejskiego w Będzinie odsłonili fragmenty polichromii. Dwa lata później nastąpiło uroczyste otwarcie domu modlitwy. W 2008 r. obiektem zainteresowali się Karolina i Piotr Jakoweńko, którzy dla jego ratowania założyli Fundację Brama Cukermana. W 2009 i 2010 r. z inicjatywy fundacji wykonano konserwację polichromii, a w 2019 r. wyremontowano fragment stropu oraz usunięto zbudowaną po 1948 r. ściankę działową i piec.

Dawny dom modlitwy stał się jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych Będzina. Przed pandemią co roku odwiedzało go około tysiąca osób. Po kilkunastu latach użytkowania obiektu zaszła konieczność wykonania kolejnych prac konserwatorskich.

„Od pierwszej konserwacji polichromii mija już 12 lat. Zauważyliśmy ubytki, poza tym farba olejna nie najlepiej utrzymuje się na ścianach” – mówi Karolina Jakoweńko z Fundacji Brama Cukermana.

Projekt konserwacji będzie kosztował 118 tys. zł. Fundacja pozyskała te środki z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz od Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Już od kilku tygodni renowację polichromii przeprowadza A.T. Pracownia Konserwacji Zabytków w Tychach.

Podczas prac odtwarzane są także wcześniej niewidoczne detale. „To głównie powtarzające się fragmenty malowideł i inskrypcji. Rekonstruujemy wyłącznie te elementy, których oryginalnego wyglądu jesteśmy absolutnie pewni” – podkreśla Karolina Jakoweńko.
Praca przy tak cennej polichromii wiąże się z konsultacjami eksperckimi. Przy odtwarzaniu napisów pomaga m.in. Shimshon Jashvitz ze Światowego Związku Żydów Zagłębia w Izraelu oraz Sławomir Pastuszka z Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach.

W pierwszej połowie grudnia odbędzie się oficjalny odbiór prac.

„Planujemy, że od marca Dom Modlitwy Cukiermana będzie przyjmował turystów w każdą sobotę. O godzinach otwarcia poinformujemy na naszym profilu na Facebooku i na stronie www.bramacukermana.com” – zapowiada Karolina Jakoweńko.

Krzysztof Bielawski

Newsletter

Wpisz poniżej swój e-mail, a nie przegapisz najważniejszych artykułów!