Czy raz jeszcze rozkopano żydowskie cmentarze?

Białystok. Kości odnalezione w trakcie prac budowlanych; fot. Maciej Zahorski

Podczas robót w Białymstoku i Jaśle natrafiono na kości. Są przypuszczenia, że doszło do naruszenia żydowskich cmentarzy.

W poniedziałek mieszkańców Białegostoku poruszyły doniesienia o kościach leżących w ziemi wyrzuconej z wykopów przy ul. Wyszyńskiego.

„Każdy głębszy wykop w tym miejscu odsłania szczątki ludzkie” – na facebookowym profilu Kroniki Białostockiej napisał Maciej Zahorski. Zamieścił kilka zdjęć, na których widać było piszczele i fragment czaszki. O sprawie powiadomiono policję oraz konserwatora zabytków.

Ulica Wyszyńskiego powstała w rejonie XIX-wiecznego cmentarza żydowskiego. W latach PRL na jego terenie zbudowano halę targową, a w 2001 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Po ujawnieniu kości do Białegostoku natychmiast pojechał pracownik Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy.

Podczas wizji lokalnej nie udało się stwierdzić czy prace ziemne prowadzone są na cmentarzu żydowskim. Z porównania dawnych i współczesnych planów wynikało, że ulica może być poza granicami cmentarza. Wymaga to jednak weryfikacji. Na razie konserwator zabytków wstrzymał roboty.

Maciej Zahorski uważa, że ul. Wyszyńskiego przebiega przez cmentarz: „Pamiętam z czasów budowy tej drogi, że odsłonięto wiele grobów. Kości są tam zmieszane i nie wszystkie zostały zebrane”.

Jest też możliwe, że kości znalazły się w tym miejscu w wyniku równania terenu podczas zabudowywania cmentarza.

Podobny problem dotyczy Jasła, gdzie miesiąc temu wstrzymano budowę drogi wojewódzkiej. 27 września między rondem ks. K. Wojciechowskiego a rondem A. Lazarowicza wykopano kości oraz fragment macewy.

Jest to miejsce w pobliżu cmentarza żydowskiego, a ściślej – jego wzniesionego po wojnie muru. Wtórne ogrodzenie prawdopodobnie objęło tylko część cmentarza. Z dokumentów Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Jaśle z 1957 r. wynika, że cmentarz ma znacznie większą powierzchnię.

Trwa poszukiwanie dowodów, które potwierdzą lub wykluczą ten fakt. Jutro badanie gruntu zaczną archeolodzy pod nadzorem Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy.

Krzysztof Bielawski